تبیین جامعه شناختی مسئولیت شهروندی رفتارهای حفاظتی از منابع آب

هدف: پژوهش با هدف بررسی تاثیر مسئولیت پذیری شهروندان بر رفتارهای حفاظت از منابع آب در تهران، کلان شهری که با فشار فزاینده بر منابع آب و چالش های ناشی از کمبود آب مواجه است و باید در این زمینه راهکاری یافت، انجام شد. این مطالعه با رویکردی جامعه شناختی، تلاش کرده است جایگاه مردم را در معادلات حفاظت از منابع طبیعی برجسته کند و نشان دهد که تغییر پایدار باید هم در سطح سیاست گذاری و هم در خانواده ها و زندگی روزمره شهروندان آغاز شود و همچنین بینش های تجربی در مورد مسئولیت پذیری شهروندان و تمایل آنها به صرفه جویی در منابع آب ارائه می دهد.روش پژوهش: داده ها با استفاده از روش پیمایشی از ۳۸۰ شهروند بالای ۱۸ سال در چهار منطقه تهران که با استفاده از نمونه گیری تصادفی انتخاب شده بودند، گردآوری شد. چارچوب نظری مطالعه بر اساس نظریه جامعه مخاطره آمیز الریش بک و نظریه انگیزه حفاظت راجرز تدوین شد. بر اساس نظریات فوق رفتارهای حفاظتی شامل صرفه جویی در مصرف، استفاده مجدد، پیشگیری از هدررفت، حفظ کیفیت، آموزش مصرف بهینه، تشویق به مشارکت جمعی و به کارگیری تجهیزات کم مصرف تعریف شدند. برای تحلیل محرک های رفتارهای حفاظتی منابع آب و یافته های تحقیق از آمار توصیفی و تحلیل رگرسیون چند متغیره بهره گرفته شد.یافته ها: یافته ها نشان داد مدل تحقیق از برازش مناسبی برخوردار است و متغیرهای مستقل سهم قابل توجهی از تغییرات رفتارهای حفاظتی را توضیح دادند. اخلاق مداری مهمترین عامل اثرگذار بر رفتارهای حفاظت از محیط زیست بود و پس از آن، تعهد به هنجارها و ارزش ها و مشارکت اجتماعی اهمیت داشتند. همچنین، توازن میان حقوق و مسئولیت ها نقش معناداری در ارتقای رفتارهای حفاظتی داشت، در حالی که انتقال و تقویت مسئولیت اجتماعی تاثیر قابل توجهی نشان ندادند. این مطالعه نخستین پژوهش اختصاصی در ایران بود که به طور هم زمان میزان مسئولیت شهروندی و تاثیر آن بر حفاظت از منابع آب را بررسی کرد، در مجموع یافته ها اهمیت آگاهی، آموزش و تقویت حس مسئولیت اجتماعی در ارتقای رفتارهای پایدار حفاظت از منابع آب را برجسته نموده و نشان دادند که رویکردهای اخلاقی و مسئولیت محور می توانند به عنوان راهبردی موثر در مدیریت پایدار منابع آب مورد استفاده قرار گیرند.نتیجه گیری: نتایج تحقیق بر ضرورت آموزش های هدفمند، تقویت اخلاق مداری، توسعه مشارکت اجتماعی و ارتقای هنجارها و ارزش های محیط زیستی در نهادینه سازی رفتارهای حفاظتی شهروندان تاکید داشت. نتایج تحقیق پیام روشنی برای سیاست گذاران، برنامه ریزان و فعالان محیط زیست دارند که راهبردهای موفق مدیریت منابع آب باید چندسطحی، یکپارچه و مبتنی بر تقویت هم زمان مولفه های مختلف دخیل در این زمینه باشند و با تمرکز بر یک بعد معضل حفاظت از منابع آب مرتفع نخواهد شد.

Keywords:

تهران , رفتار حفاظتی , مسئولیت شهروندی , مشارکت اجتماعی , منابع آب