اشتراط خیار عیب با علم به عیب؛ رهیافتی نوین در تعدیل قدرت قراردادی

مقررات مربوط به عیب و خیار عیب در حقوق ایران محدودیت هایی دارند و شرایطی برای اعمال این حقوق تعیین شده است. یکی از این شرایط این است که عیب در حین عقد موجود و مخفی باشد؛ به‎علاوه، مشتری در زمان بیع اطلاعی از عیب نداشته باشد. این مسئله این چالش را به وجود آورده است که شرط خیار عیب، در صورت علم به عیب، معتبر است یا خیر و چه تاثیری بر قرارداد دارد. با توجه به اختلاف آراء، در متون فقهی دراینباره سه دیدگاه وجود دارد. دیدگاه اول معتقد است که شرط خیار عیب و عقد صحیح هستند؛ دیدگاه دوم معتقد است که شرط و عقد فاسد هستند؛ در نهایت، دیدگاه سوم بیان میکند که فقط شرط خیار عیب نامعتبر است، ولی عقد معتبر است؛ به این معنی که شرط اعتبار ندارد، اما عقد به شرایط معمول معتبر است. با تحلیل و بررسی دیدگاه ها به روش توصیفی، ضابطه ای جامع برای حل این چالش به دست آمد. از آنجاکه امروزه با پیشرفت فناوری و پیچیدگی کالاها تشخیص عیوب با مشاهده و بررسی نمی تواند انجام شود و نیاز به تخصص در شناخت آن‎ها دارد و طرفین قرارداد اغلب قدرت برابری ندارند، بر اساس اقتضای عدالت توزیعی، شرط خیار عیب می تواند برابری قدرت مذاکره را تعدیل کند؛ چراکه ممکن است خریدار در هنگام عقد در مورد وجود عیب در کالا آگاه باشد، اما نتواند پیش بینی کند که این عیب در آینده ارزش کالا را تحت تاثیر قرار می دهد یا خیر. بنابراین، اشتراط خیار عیب از طرف خریدار لازم است.

Keywords:

اشتراط خیار عیب , عدالت توزیعی , علم به عیب , قراردادهای تخصصی