تحلیلی در پدیداری محمدرضا شجریان

پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی-تحلیلی و منطق پدیدارشناختی به تبیین و تشریح دلایل ظهور و تثبیت استاد محمدرضا شجریان در جایگاهی فراتر از یک خواننده، صرف یعنی به مثابه «متر» و «عیار زیبایی شناختی و فنی موسیقی دستگاهی ایران» می پردازد. این تحقیق بر این پیش فرض استوار است که وجاهت فنی و نفوذ گسترده شجریان در اقشار مختلف جامعه حاصل برآیندی هوشمندانه از مولفه های چندوجهی موسیقایی و فراموسیقایی است. در بعد موسیقایی، فن آموختگی عمیق، دانش وسیع در شناخت و به کارگیری گوشه های ردیف حتی مهجورترین آنها، آشنایی با موسیقی سازی از طریق نوازندگی حرفه ای سنتور و تجربه گسترده در گونه های مختلف اجرایی از کلاسیک آوازی تا آثار ارکسترال و نواحی او را متمایز ساخته است. علاوه بر این، تسلط بر هنرهای سنتی دیگر نظیر خوش نویسی، سازسازی و نیز آگاهی از موسیقی نواحی به ویژه خراسان و قرائت قرآن بر غنای هنری و ذهنی او افزوده است. در بعد فراموسیقایی، همکاری مداوم با برترین اساتید هر دوره، حضور هدفمند در رخدادهای اجتماعی و سیاسی مهم (نظیر همکاری با کانون چاووش) و مهم تر از همه نقش ویژه و مستمر او در حفظ و صیانت از اصالت و مرزهای نخبگانی موسیقی دستگاهی، شجریان را به شخصیتی مورد وثوق نزد خواص و مورد اقبال نزد عوام بدل کرد. یافته های پژوهش نشان می دهد که این ترکیب هوشمندانه از ابعاد فنی، فرهنگی و اجتماعی در نهایت شجریان را به «پدیداری» بدل نمود که قله شهرت و وثوق در موسیقی ایرانی معاصر را تسخیر کرده و معیاری برای ارزیابی خوانندگان پس از خود به شمار می آید.

Keywords:

محمدرضا شجریان , پدیدارشناسی , موسیقی دستگاهی , ایران , ابعاد فراموسیقایی , فن آموختگی