تحلیل تطبیقی راهکارهای معماری زمینه گرا در ارتقاء کیفیت زندگی مجتمع های مسکونی سراوان

در دهه های اخیر مسئله ارتقاء کیفیت زندگی در مجتمع های مسکونی شهری به ویژه در مناطق کمتر توسعه یافته توجه فزاینده ای را در میان متخصصان معماری و شهرسازی برانگیخته است. شهر سراوان با ویژگی های اقلیمی خاص و دارا بودن بافت فرهنگی بومی نمونه ای بارز از مناطقی است که چالش ها و فرصت های متنوعی را پیش روی فرآیند سکونت قرار داده است. پژوهش حاضر با رویکردی ترکیبی و مبتنی بر تلفیق روش مروری و کیفی در بازه زمانی مهر ۱۴۰۳ تا فروردین ۱۴۰۴ و با تمرکز بر ساکنان مجتمع های مسکونی منتخب سراوان صورت گرفته است. هدف اصلی این پژوهش تحلیل تطبیقی راهکارهای معماری زمینه گرا و ارزیابی نقش آن ها در ارتقاء شاخص های چندبعدی کیفیت زندگی ساکنان بوده است. در نخستین گام بر اساس مطالعات کتابخانه ای و مرور ادبیات موضوع مهم ترین مبانی نظری مرتبط با معماری زمینه گرا مورد واکاوی قرار گرفت و نقش عناصر کلیدی همچون مصالح بومی، الگوهای اقلیمی متناسب با آب و هوای گرم و خشک چین خورده سراوان، ارزش های فرهنگی و اجتماعی و شکل دهی فضاهای تعاملی در ساختار معماری اماکن مسکونی تبیین شد. در ادامه با انتخاب نمونه هایی از مجتمع های مسکونی شهر و انجام مصاحبه های نیمه ساختار یافته همراه با مشاهده میدانی، داده های کیفی ارزشمندی جمع آوری و با بهره گیری از تحلیل محتوای تماتیک پردازش گردید. یافته های تحقیق حاکی از آن است که راهکارهایی نظیر استفاده از مصالح سنتی و بومی از جمله خشت، آجر، سنگ های محلی، طراحی کالبدی هماهنگ با اقلیم و بهره گیری از سایه اندازی و تهویه مناسب، تقویت فضاهای سبز و مکان های جمعی و تعبیه عناصری برآمده از فرهنگ و سنت محلی علاوه بر افزایش رضایتمندی، زیبایی شناختی، بهبود شاخص های سلامتی، امنیت، احساس تعلق مکانی و ارتقاء سطح تعاملات اجتماعی را به همراه دارد؛ به طوری که در نمونه های مورد بررسی اکثریت بزرگ ساکنان اعمال این راهکارها را به عنوان عامل اساسی بهبود کیفیت زندگی خود ذکر نمودند. از سوی دیگر مقایسه بین مجتمع های مختلف نشان داد میزان انطباق پروژه با اصول معماری زمینه گرا رابطه مستقیمی با ارتقای میزان رضایت و احساس امنیت و هویت جمعی ساکنان دارد.

Keywords:

معماری زمینه گرا , کیفیت زندگی , سراوان , مجتمع های مسکونی , تعاملات اجتماعی