مقایسه و ارزیابی مدلهای قراردادی سه عاملی کارفرما - مشاور - پیمانکار)، طرح و ساخت Design-Build و ساخت بهره برداری و واگذاری (Build-Operate-Transfer) در پروژه های راه سازی

انتخاب مدل قراردادی مناسب یکی از مهمترین عوامل موثر بر موفقیت پروژه های راهسازی محسوب می شود. در سال های اخیر افزایش حجم سرمایه گذاری در زیرساخت های حمل و نقل، محدودیت منابع مالی، دولت، پیچیدگی فنی پروژه ها و ضرورت بهره برداری به موقع از شبکه های ارتباطی موجب شده است که توجه ویژه ای به ساختار قراردادهای مورد استفاده در پروژه های عمرانی معطوف شود. با این حال، انتخاب نامناسب مدل قراردادی می تواند منجر به افزایش هزینه ها، تاخیر در تکمیل پروژه، بروز اختلافات قراردادی و کاهش کارایی اجرایی گردد. از این رو ارزیابی و مقایسه مدل های قراردادی متداول در حوزه راهسازی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. هدف این مقاله مقایسه و ارزیابی مدل های قراردادی سه عاملی (کارفرما، مشاور، پیمانکار)، طرح و ساخت (Design-Build) و ساخت، بهره برداری و واگذاری (Build-Operate-Transfer) در پروژه های راهسازی و بررسی نقاط قوت و ضعف هر یک از این مدل ها است. در این راستا معیارهای زمان اجرا، هزینه پروژه، کیفیت اجرا، نحوه تخصیص ریسک، تامین مالی و میزان انعطاف پذیری مدیریتی به عنوان شاخص های اصلی ارزیابی مورد بررسی قرار گرفته اند. روش تحقیق از نوع توصیفی-تحلیلی بوده و اطلاعات مورد نیاز از طریق مطالعه منابع علمی، اسناد و دستورالعمل های قراردادی، گزارش های اجرایی پروژه های راهسازی و بررسی تجربیات داخلی و بین المللی جمع آوری شده است. سپس مدل های قراردادی مورد مطالعه بر اساس شاخص های تعیین شده مورد مقایسه و تحلیل قرار گرفتند. نتایج تحقیق نشان می دهد که مدل سه عاملی با وجود شفافیت در تفکیک مسئولیت ها و کنترل مناسب کارفرما، در بسیاری از موارد با افزایش زمان اجرا و بروز اختلافات قراردادی همراه است. مدل طرح و ساخت به دلیل یکپارچگی مسئولیت طراحی و اجرا موجب کاهش زمان پروژه و بهبود هماهنگی اجرایی می شود؛ هرچند نیازمند تعریف دقیق الزامات فنی و مدیریتی است. همچنین مدل BOT به عنوان رویکردی مبتنی بر مشارکت بخش خصوصی، ضمن کاهش بار مالی دولت و تسریع در توسعه زیرساخت ها، مستلزم وجود بسترهای اقتصادی، حقوقی و سرمایه گذاری مناسب است. نتایج این مقاله نشان می دهد که انتخاب مدل قراردادی باید متناسب با اهداف پروژه، شرایط تامین مالی، سطح ریسک و الزامات اجرایی صورت گیرد و نمی توان یک مدل را برای تمامی پروژه های راهسازی به عنوان گزینه برتر معرفی نمود.

Keywords:

مدلهای قرارداد سه عاملی , قرارداد طرح و ساخت , BOT , پروژه راهسازی