مطالعه تطبیقی تصاویر و متون کتاب درسی هنر پنجم ابتدایی سال های ۱۳۵۳ و ۱۳۷۳

پژوهش حاضر با هدف مطالعه تطبیقی تصاویر و متون کتاب درسی هنر پایه پنجم ابتدایی در سالهای ۱۳۵۳ و ۱۳۷۳ انجام شده است و می کوشد تحولات، زیباشناختی سبک های بصری، محتوای فرهنگی اجتماعی و رویکردهای آموزشی این دو کتاب را در بستر تغییرات تاریخی و اجتماعی ایران بررسی کند. روش تحقیق توصیفی تحلیلی با رویکرد تطبیقی است و داده ها از طریق تحلیل محتوای کیفی تصاویر و متون آموزشی استخراج شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که کتاب هنر سال ۱۳۷۳ در مقایسه با کتاب سال ۱۳۵۳ از نظر حجم، تنوع تصاویر و گستردگی متون رشد قابل توجهی داشته و تعداد صفحات آن تقریبا دو برابر شده است. از منظر زیباشناختی، تصاویر کتاب سال ۱۳۵۳ دارای رنگ بندی های شاد، نقاشی های ساده و فضایی کودکانه تر هستند، در حالی که کتاب سال ۱۳۷۳ با رنگ های تیره تر و فضایی جدی تر متاثر از شرایط پس از انقلاب و جنگ تحمیلی رویکردی معناگرا و کاربردی تر دارد. در حوزه سبک های هنری کتاب سال ۱۳۵۳ بیشتر بر هنرهایی چون نقشه قالی و استفاده از اشکال هندسی ساده تمرکز دارد و توجه ویژه ای به تاریخ باستان ایران به ویژه تمدن هخامنشی نشان می دهد. در مقابل کتاب سال ۱۳۷۳ دامنه گسترده تری از هنرها از جمله قالی بافی، چهل تکه بافی و کاربرد اشکال هندسی در معماری ایرانی اسلامی را معرفی می کند. نماد سرو در هر دو کتاب حضور دارد اما در سال ۱۳۵۳ بیشتر به عنوان نمادی سلطنتی و تزئینی و در سال ۱۳۷۳ به عنوان نماد مقاومت و پایداری بازنمایی شده است. همچنین آموزش خوشنویسی در سال ۱۳۵۳ محدود به رونویسی است در حالی که در سال ۱۳۷۳ به صورت تخصصی، با قلم، نی و مرکب و همراه با نمایش کاربردهای عملی ارائه می شود. در مجموع نتایج نشان می دهد که آموزش هنر در دوره ابتدایی طی این دو دهه، از رویکردی ساده و توصیفی به سمت آموزشی، فعال، مشارکتی، کاربردی و هویت محور حرکت کرده و بازتاب دهنده تحولات فرهنگی، اجتماعی و آموزشی جامعه ایران است.

Keywords:

کتاب درسی , هنر , تحلیل محتوا , تصویرسازی , آموزشی , متون آموزشی , آموزش , هنر دوره ابتدایی , مطالعه تطبیقی