راهکارهای طراحی مرکز گردشگری پایدار، با رویکرد تجربه محوری بر اساس نظریه یوهانی پالاسما در محیط های کویری

طراحی مراکز گردشگری در بستر شکننده کویر، فراتر از پاسخگویی به نیازهای عملکردی، مستلزم رویکردی کل نگرانه است که پایداری اکولوژیک، غنای تجربه محوری، مشارکت اجتماعی و قابلیت های اقتصادی را در هم آمیزد. کویر ورزنه در شرق اصفهان، با تپه های ماسه ای، دریاچه نمک فصلی هور، روستای تاریخی با معماری خشتی و قنات های باستانی، و آسمان شب با آلودگی نوری بسیار کم، ظرفیتی کم نظیر برای گردشگری پایدار دارد. با این حال، کمبود زیرساخت های مناسب و خطرات گردشگری بی برنامه، ضرورت طراحی مرکزی پایدار را در این منطقه دوچندان می سازد. این تحقیق با رویکرد ترکیبی (کیفی-کاربردی) و با بهره گیری از مطالعات کتابخانه ای، تحلیل محتوای کیفی نمونه های موفق جهانی، بازدید میدانی و مستندسازی از کویر ورزنه، تحلیل اقلیمی و توپوگرافی منطقه، به تدوین چارچوب طراحی پرداخته است. نظریه پدیدارشناسی یوهانی پالاسما با نقد بینایی محوری و تاکید بر «تجربه ی بدن مند» و حواس هفت گانه (بینایی، شنوایی، بساوایی، بویایی، چشایی، حرکتی و وجودی)، چارچوب نظری اصلی این تحقیق را تشکیل می دهد. نتایج تحقیق نشان می دهد که طراحی مرکز گردشگری ورزنه باید بر سه اصل اساسی استوار باشد: غوطه وری حسی از طریق فضاهای درگیرکننده با حواس هفت گانه، احترام به مکان با معماری اقلیم آگاه (بادگیر، سرمایش زیرزمینی، حیاط مرکزی با گودال باغچه) و استفاده از مصالح بومی (خاک فشرده، چوب خرما، بتن کاه گلی)، و تعامل و مشارکت با ایجاد بسترهای یادگیری فعال و توانمندسازی جامعه محلی. هندسه دایره های متداخل با حیاط های مرکزی به عنوان الگوی فضایی منتخب، ضمن بازخوانی معماری بومی، ریزاقلیم مطلوب و تداوم فضایی را ایجاد می کند. روش های پی سازی پیشنهادی شامل شمع های پیش ساخته، فونداسیون صفحه ای، و عایق کاری در خاک های نمکی است. سیستم های مدیریت آب (جمع آوری آب باران، بازیافت آب خاکستری، خشک شویی) و انرژی (پنل خورشیدی با تامین ۷۰ تا ۸۰ درصد برق، سیستم حرارتی خورشیدی، توربین بادی و مدیریت هوشمند) نیز کاهش مصرف منابع را تا ۶۰ درصد امکان پذیر می سازد. در نهایت، مرکز گردشگری ورزنه می تواند به الگویی تکرارپذیر برای توسعه گردشگری پایدار در مناطق کویری ایران تبدیل شود که ضمن حفاظت از طبیعت و تقویت هویت فرهنگی، تجربه ای اصیل و تحول آفرین برای بازدیدکننده خلق می کند.

Keywords:

مرکز گردشگری پایدار , تجربه محوری , معماری کویر , یوهانی پالاسما , اکوتوریسم , ورزنه