حکمرانی تحول آفرین دولتی؛ گذار از دولت سنتی به دولت هوشمند و چابک

در دهه های اخیر مجموعه ای از روندها و بحران های هم زمان - از پیچیدگی و عدم قطعیت محیطی تا انقلاب دیجیتال و فشارهای اجتماعی برای پاسخگویی و شفافیت - الگوی سنتی حکمرانی دولتی را با چالش های جدی مواجه کرده است. ادبیات «حکمرانی عصر دیجیتال» نشان می دهد که اتکای صرف به دولت بوروکراتیک سلسله مراتبی و ابزارهای کلاسیک برنامه ریزی کافی نیست و دولت ها ناگزیر به گذار به سمت الگوهای نوینی چون دولت هوشمند و چابک هستند که بر داده محوری، کاربرمحوری، شبکه ای بودن و یادگیری مستمر تکیه دارد (Dunleavy et al., ۲۰۰۶; Dunleavy, ۲۰۱۵; Margetts). در این میان چارچوب Digital Government Policy Framework سازمان همکاری و توسعه اقتصادی شش بعد برای بلوغ دولت دیجیتال پیشنهاد می کند که تحقق آن ها پیش شرط گذار موفق از دولت سنتی به دولت هوشمند است (OECD, ۲۰۲۰). در کنار این تحول دیجیتال موج تازه ای از ادبیات حکمرانی «چابک و دولت چابک» بر ضرورت توانمندسازی تیم ها، تصمیم گیری های تکرارشونده، آزمایش سیاست ها و پاسخ سریع به محیط های VUCA تاکید دارد (Mergel et al., ۲۰۲۵; Tai, ۲۰۱۹). ترکیب این دو، روند مفهوم حکمرانی تحول آفرین دولتی را در کانون توجه قرار می دهد؛ رویکردی که در آن، دولت با تکیه بر بلوغ هوشمند و ظرفیت های چابکی قادر به بازآفرینی نقش ساختار و فرآیندهای خود است. مقاله حاضر با رویکردی آینده پژوهانه و علمی ترویجی سه متغیر اصلی بلوغ دولت هوشمند، حکمرانی چابک و حکمرانی تحول آفرین دولتی را به عنوان اجزای یک چارچوب مفهومی یکپارچه بررسی می کند و می کوشد با مرور انتقادی ادبیات و برجسته سازی شکاف های نظری و عملی زمینه را برای سنجش تجربی روابط میان این متغیرها در تحقیقات آینده فراهم سازد. نوآوری مقاله در تمرکز بر روابط چندمتغیره و نگاه به حکمرانی تحول آفرین به عنوان برآیند تعامل بلوغ هوشمند و چابکی دولتی است نه صرفا یک شعار اصلاحی یا برچسب مدیریتی.

Keywords:

حکمرانی تحول آفرین دولتی , دولت هوشمند , دولت چابک , حکمرانی دیجیتال , تحول دولت