رویکردی قرآنی - حکمی به حکمرانی علم؛ حکمرانی علم با هدف اقامه علم مطلوب

حکمرانی علم در جهان معاصر غالبا با رویکردهای پوزیتیویستی و با هدف انباشت اطلاعات و تسلط فناورانه بر طبیعت پیگیری می شود؛ شرایطی که پیامدهای نامطلوبی برای زیست جهان انسان داشته و در دهه های اخیر یکی از مهمترین دغدغه های دانشمندان شده است. از آنجا که یکی از عوامل اصلی بروز این شرایط ابتنای نظام های حکمرانی علم بر تعریفشان از علم است. هدف این مقاله تبیین مختصات مفهومی «علم مطلوب» از منظر قرآن کریم با تاکید بر رویکرد صدرایی و ارائه خوانشی حکمرانانه از آن است. مقاله حاضر با روش تحلیلی استدلالی، اتکا به تحلیل مفهومی آیات قرآن و بهره گیری از رویکرد حکمت متعالیه موضوع را بررسی می کند. یافته های پژوهش نشان می دهد در منظومه قرآنی، علم مطلوب شاخصه هایی دارد، مانند: غایت مندی الهی، نافع بودن، مسئولیت آفرینی، پیوند با اخلاق و تقوا، تولید خشیت الهی، قابلیت هدایتگری و ارتباط وثیق با کرامت انسانی. همچنین روشن می شود علم در نگرش قرآنی در سطح گزاره های نظری متوقف نمی شود، بلکه از ساحت نظر تا اراده، از اراده تا ساخت درونی نفس و از آنجا تا رفتار و ساخت اجتماعی امتداد می یابد؛ از این رو، حکمرانی علم در جامعه اسلامی نمی تواند به سیاست گذاری آموزشی و پژوهشی محدود شود، بلکه باید ناظر به تعریف علم، تعیین غایات آن، تنظیم نسبت آن با انسان و جامعه، طراحی شاخص های ارزیابی و هدایت نهادهای دانشی در مسیر علم نافع باشد. در این الگو، سیاست گذاری علمی در سه سطح فردی، نهادی و کلان با محوریت ربوبیت الهی و توسعه پایدار سرمایه انسانی دانش محور بازطراحی می شود. نتیجه نهایی مقاله آن است که در الگوی اسلامی، «اقامه علم مطلوب» می تواند هسته نظری حکمرانی علم مطرح شود و زمینه ساز بازتعریف نسبت علم، قدرت، اخلاق و معنویت در ساخت تمدنی جامعه اسلامی شود.

Keywords:

حکمرانی , علم , قرآن , حکمت متعالیه , سیاست گذاری