تجربه زیسته زنان سالمند از سواد سلامت در شهر اصفهان: درهم تنیدگی مراقبت های درمانی، مرجعیت خانواده و بازماندگی از جهان دیجیتال

زمینه و هدف:  با افزایش جمعیت سالمندان و شیوع بیماری های مزمن، سواد سلامت به یکی از مولفه های کلیدی سلامت عمومی تبدیل شده است. با این حال، درک تجربه زیسته زنان سالمند از سواد سلامت، به ویژه در بافت فرهنگی و اجتماعی ایران، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. هدف این پژوهش، فهم و تفسیر تجربه زیسته زنان سالمند شهر اصفهان از مفهوم و کاربرد سواد سلامت است. روش و داده ها: این مطالعه با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی تفسیری انجام شد. مشارکت کنندگان شامل ۱۴ زن سالمند ۶۰ سال و بالاتر ساکن شهر اصفهان بودند که به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق گردآوری و براساس اصول پدیدارشناسی تفسیری تحلیل شدند. یافته ها: تحلیل داده ها به استخراج مضامین تفسیری منجر شد که نشان دهنده تجربه ای پیچیده، بافت مند و اجتماعی از سواد سلامت بود. مضامین اصلی شامل گم شدن در هیاهوی توصیه های متناقض، خانواده به مثابه مرجع نهایی سلامت، شنیده نشدن بدن سالمند در نظام درمان، خستگی از درمان ناتمام، نادیده ماندن آموزش سالمندان، عقب ماندن از سلامت دیجیتال، سلامت به مثابه توان زیستن و سلامت در سایه تنگناهای اجتماعی- اقتصادی بود. بحث و نتیجه گیری: یافته ها نشان داد که سواد سلامت در میان زنان سالمند نه صرفا یک مهارت شناختی، بلکه تجربه ای زیسته و معنا مند است که با ایمان، روابط اجتماعی، اعتماد و شرایط ساختاری گره خورده است. پیام اصلی: سواد سلامت زنان سالمند در تعامل با خانواده، نظام سلامت و شرایط اجتماعی شکل می گیرد و نمی توان آن را صرفا یک توانایی فردی دانست. یافته های پژوهش نشان می دهد که هم زمانی تداوم برخی الگوهای فرهنگی با تغییرات اجتماعی و دیجیتالی، تجربه سالمندی را دگرگون کرده است؛ ازاین رو، برنامه های ارتقای سواد سلامت باید متناسب با این تحولات و با تکیه بر تجربه زیسته سالمندان طراحی شوند.

Keywords:

سواد سلامت , زنان سالمند , پدیدارشناسی تفسیری , تجربه زیسته , تحلیل مضمون