بررسی وضعیت کمی و راهبردهای منابع آب کشور

منابع آب در مناطق خشک و نیمه خشک جهان و از جمله ایران اهمیت حیاتی دارد. در این مقاله به بررسی تحلیلی وضعیت کمی منابع آب ایران در ده ساله 92-1383 پرداخته شده و در انتها راهبردهایی به منظور بهبود آن ارایه شده است. به این منظور از چارچوب DPSIR استفاده شده که عوامل محرک، فشار، حالت، اثر، پاسخ و اندرکنش آنها را در نظر می گیرد. نتایج این بررسی در ایران نشان داد که رشد جمعیت، مهاجرت و شهرنشینی و همچنین پدیده خشکسالی و تغییر اقلیم در به عنوان عوامل محرک در تشدید فشار بر منابع آب عمل نموده اند. در برخی از نواحی کشور به دلیل توسعه فزاینده اراضی کشاورزی، تراکم زیاد جمعیت و مصرف بی-رویه آب، وضعیت منابع آب در حالت تنش آبی قرار گرفته که منجر به مشکلات محیط زیستی و تنش های اجتماعی شده است. این مشکلات عمدتا در قالب خشک شدن تالاب ها، افت شدید تراز آب زیرزمینی در دشتهای کشور نمود پیدا کرده است. کاهش چشمگیر ذخایر آب زیرزمینی بیش از آنکه متاثر از خشکسالی و تغییر اقلیم باشد، منشاء انسانی و مدیریتی دارد. علیرغم تدوین و ابلاغ اسناد بالادستی مناسبی در زمینه سیاست-گذاری کلان برای مدیریت آب کشور در دو دهه اخیر، بررسی حاضر نشان داد که برنامه ریزی و مدیریت کلان منابع آب ایران حداقل در دوره 92-1383 کارآمد نبوده است. اما چنانچه نظام مدیریت منابع آب کشور اصلاح شود، این امید وجود دارد که با مشارکت عموم مردم وضعیت رو به افول قبلی مهار شده و به مرور بهبود یابد.

Keywords:

مدیریت منابع آب , مدل تحلیلی DPSIR , برنامه ریزی راهبردی