تعهدات دولت ایران در خصوص کنوانسیون حقوق کودک

تعهدات دولت ایران در خصوص کنوانسیون حقوق کودک 

مقدمه ای بر کنوانسیون حقوق کودک و اهمیت موضوع جنسیت

کنوانسیون حقوق کودک (CRC) که در سال ۱۹۸۹ توسط مجمع عمومی سازمان ملل متحد تصویب شده است، یکی از مهم ترین اسناد بین المللی در حوزه حقوق بشر کودکان است. این کنوانسیون حقوق گسترده ای را برای کودکان تعریف می کند و بر رعایت حقوق آنان در تمامی ابعاد زندگی تاکید دارد. یکی از موضوعات مهم در این کنوانسیون، توجه به حقوق کودکان از منظر جنسیت است. این موضوع به ویژه به دلیل نگرانی های مربوط به تبعیض جنسیتی، خشونت های مبتنی بر جنسیت، و ضرورت مراقبت های ویژه برای کودکان دختر و پسر از اهمیت بالایی برخوردار است.

دولت ها که عضو این کنوانسیون هستند، متعهد می شوند که اقدامات لازم را برای تحقق حقوق کودکان، از جمله رعایت حقوق جنسیتی آنان، انجام دهند و اطلاعات مربوط به این موضوع را به کمیته حقوق کودک ارائه کنند.

۱. تعهدات دولت ایران طبق کنوانسیون حقوق کودک در رابطه با ارائه اطلاعات جنسیتی

دولت ایران که کنوانسیون حقوق کودک را در سال ۱۳۷۳ (۱۹۹۴ میلادی) پذیرفته است، متعهد به اجرای مفاد آن است. در رابطه با موضوع جنسیت، تعهدات ایران به شرح زیر است:

عدم تبعیض جنسیتی (ماده ۲ و ۳): یکی از اصول اساسی کنوانسیون، عدم تبعیض علیه کودکان بر اساس جنسیت است. دولت متعهد است که هیچ کودکی به دلیل جنسیتش از حقوق خود محروم نشود و دسترسی برابر به آموزش، بهداشت، مراقبت و سایر خدمات داشته باشد.

حمایت از کودکان دختر و پسر در برابر خشونت و استثمار مبتنی بر جنسیت (ماده 19، 34، 36): دولت باید اقداماتی را برای جلوگیری از خشونت، سوءاستفاده و استثمار کودکان، به ویژه آنهایی که ممکن است به دلیل جنسیت در معرض خطر بیشتری قرار داشته باشند، انجام دهد.

اطلاع رسانی و جمع آوری داده های جنسیتی: دولت متعهد است اطلاعات آماری و گزارش های مرتبط با وضعیت کودکان بر اساس جنسیت را جمع آوری، تحلیل و در گزارش های دوره ای خود به کمیته حقوق کودک ارائه دهد. این اطلاعات باید شامل مواردی مانند دسترسی کودکان به آموزش، سلامت، نرخ ترک تحصیل، خشونت های جنسیتی، و سایر شاخص های مرتبط باشد.

ترویج برابری جنسیتی: دولت باید برنامه ها و سیاست هایی را اجرا کند که به ترویج برابری جنسیتی در میان کودکان کمک کند، و از هرگونه تعصبات و کلیشه های جنسیتی جلوگیری نماید.

مشارکت کودکان و خانواده ها: دولت باید مکانیزم هایی را فراهم آورد تا کودکان و خانواده هایشان بتوانند در برنامه ها و سیاست گذاری ها مرتبط با حقوق جنسیتی مشارکت داشته باشند.

۲. دستگاه ذی ربط در ایران در زمینه حقوق کودک و ارائه اطلاعات جنسیتی

در ایران، مسئولیت اصلی اجرای تعهدات مربوط به حقوق کودک، از جمله موضوعات جنسیتی، بر عهده چند دستگاه و نهاد ذی ربط قرار دارد که مهم ترین آنها عبارتند از:

کمیته ملی حقوق کودک: این کمیته در وزارت دادگستری فعالیت دارد و مسئول هماهنگی و پیگیری اجرای کنوانسیون حقوق کودک در کشور است. کمیته ملی حقوق کودک وظیفه جمع آوری اطلاعات، هماهنگی بین دستگاه ها و تهیه گزارش های دوره ای به کمیته حقوق کودک سازمان ملل را بر عهده دارد.

سازمان بهزیستی کشور: به عنوان دستگاه مسئول در حوزه حمایت اجتماعی و سلامت روان کودکان، این سازمان نقش کلیدی در برنامه های حمایتی و محافظتی از کودکان دارد و در زمینه جمع آوری داده های مرتبط با خشونت های جنسیتی و حمایت از کودکان آسیب دیده فعال است.

وزارت آموزش و پرورش: این وزارتخانه مسئول آموزش کودکان است و داده های مرتبط با دسترسی کودکان به تحصیل، نرخ ترک تحصیل بر اساس جنسیت، و آموزش های مرتبط با حقوق جنسیتی را جمع آوری می کند.

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی: مسئولیت ارائه خدمات بهداشتی و درمانی به کودکان، از جمله مراقبت های بهداشتی مرتبط با جنسیت و سلامت باروری را بر عهده دارد و آمارهای مرتبط را تهیه می کند.

دادگستری و قوه قضائیه: در زمینه حمایت حقوقی از کودکان و مقابله با موارد خشونت و سوءاستفاده های مبتنی بر جنسیت نقش دارند.

سازمان های غیردولتی و نهادهای مدنی: گرچه در سطح رسمی ذی ربط نیستند، اما در جمع آوری داده ها، آموزش و حمایت از کودکان به ویژه در زمینه جنسیت نقش حمایتی و مکمل دارند.

۳. اقدامات دستگاه های ذیربط در زمینه حقوق جنسیتی کودکان

در اجرای تعهدات خود، دستگاه های ذیربط در ایران اقدامات متعددی انجام داده اند که برخی از مهم ترین آنها به شرح زیر است:

جمع آوری و تحلیل داده های جنسیتی: وزارتخانه ها و سازمان های مرتبط داده های آماری مبتنی بر جنسیت را در حوزه های مختلف مانند آموزش، سلامت، خشونت و ترک تحصیل جمع آوری می کنند و تحلیل های دوره ای ارائه می دهند.

برنامه های آموزشی و آگاهی بخشی: وزارت آموزش و پرورش در برنامه های درسی خود سرفصل هایی را برای آموزش حقوق کودک و برابری جنسیتی گنجانده است. همچنین دوره های آموزشی و کارگاه های تخصصی برای معلمان و کارکنان مرتبط برگزار می شود.

حمایت از کودکان آسیب دیده: سازمان بهزیستی و دادگستری اقدامات حمایتی و مراقبتی از کودکان قربانی خشونت های جنسیتی انجام می دهند، از جمله ایجاد مراکز حمایتی، ارائه مشاوره روانشناسی، و پیگیری حقوقی.

تقویت قوانین و مقررات: قوه قضائیه و مجلس شورای اسلامی در جهت بهبود قوانین مرتبط با حمایت از حقوق کودکان، از جمله مبارزه با خشونت های مبتنی بر جنسیت و حمایت از کودکان دارای نیازهای خاص، اقداماتی انجام داده اند.

مشارکت در برنامه های بین المللی و همکاری با سازمان های جهانی: ایران در همکاری با یونیسف و سایر نهادهای بین المللی، پروژه هایی را برای بهبود وضعیت حقوق کودکان به ویژه در زمینه جنسیت اجرا می کند.

تهیه و ارسال گزارش های دوره ای: کمیته ملی حقوق کودک گزارش های دوره ای خود را به کمیته حقوق کودک سازمان ملل ارسال می کند که در آن به وضعیت کودکان از منظر جنسیت پرداخته شده است.

۴. محتوای گزارش ارسالی ایران به کمیته حقوق کودک در رابطه با جنسیت

آخرین گزارش ارسالی ایران به کمیته حقوق کودک، که معمولا هر پنج سال یکبار ارائه می شود، شامل بخش های متعددی درباره وضعیت کودکان از منظر جنسیت است. در این گزارش موارد زیر به تفصیل بیان شده است:

آمار و شاخص های جنسیتی: گزارش شامل آمارهای تفکیکی دختران و پسران در زمینه های مختلف مانند نرخ ثبت نام در مدارس، نرخ ترک تحصیل، دسترسی به خدمات بهداشتی، میزان خشونت های گزارش شده، و وضعیت کودکان دارای معلولیت است.

برنامه ها و سیاست های ترویج برابری جنسیتی: شرح برنامه ها و سیاست هایی که در سطح ملی برای ترویج برابری جنسیتی کودکان اجرا شده است، از جمله آموزش های جنسیتی، تربیت معلمان، و کمپین های آگاهی بخشی.

حمایت های قانونی و قضایی: توضیح در مورد اصلاحات قانونی، اقدامات قضایی در حمایت از کودکان آسیب دیده و مبارزه با خشونت های مبتنی بر جنسیت.

چالش ها و محدودیت ها: بیان چالش های موجود مانند موانع فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی که ممکن است بر تحقق کامل حقوق جنسیتی کودکان تاثیرگذار باشد.

مشارکت نهادهای مدنی: توضیح نقش سازمان های غیردولتی و مشارکت های مردمی در حمایت از حقوق کودک و مقابله با تبعیض جنسیتی.

برنامه های ویژه گروه های آسیب پذیر: بخش ویژه ای درباره حمایت از دختران و پسران در شرایط خاص مانند کودکان کار، کودکان دارای معلولیت، و کودکان مهاجر یا پناهنده.

ارائه اطلاعات کیفی و مطالعات موردی: گزارش شامل نمونه ها و مطالعات موردی برای نشان دادن وضعیت واقعی کودکان در مناطق مختلف کشور از منظر جنسیتی است.

جمع بندی

در مجموع، تعهدات دولت ایران طبق کنوانسیون حقوق کودک در زمینه ارائه اطلاعات جنسیتی، شامل جمع آوری داده های دقیق و تفکیکی، اجرای برنامه های حمایتی و آموزشی، و ارائه گزارش های جامع به کمیته حقوق کودک است. دستگاه های مختلفی در این مسیر فعالیت می کنند که از جمله کمیته ملی حقوق کودک، سازمان بهزیستی، وزارت آموزش و پرورش، وزارت بهداشت و دادگستری هستند. اقدامات انجام شده شامل برنامه های آموزشی، حمایت های قانونی، ارائه خدمات حمایتی، و همکاری های بین المللی است. گزارش های ارسالی به کمیته حقوق کودک جزئیات کاملی از وضعیت کودکان دختر و پسر، چالش ها، و برنامه های اجرا شده را ارائه می دهند.