گردش آزاد اطلاعات ؛ تحلیل و بررسی نقش رسانه ها در این مقوله
گردش آزاد اطلاعات یکی از اساسی ترین پایه های سلامت اجتماعی، سیاسی و اقتصادی هر جامعه است، زیرا حقیقت تنها زمانی می تواند درک و پذیرفته شود که اطلاعات بدون مانع، بدون سانسور و بدون فیلترهای سیاسی و اقتصادی در اختیار مردم قرار گیرد. وقتی اطلاعات آزادانه جریان داشته باشد، مردم می توانند واقعیت ها را از منابع معتبر دریافت کنند، تصمیم های آگاهانه بگیرند و در برابر سوءاستفاده از قدرت یا تحریف حقیقت مقاومت کنند. در مقابل ، هرگاه جریان اطلاعات توسط واحد های نظارتی محدود شود ، فضای ابهام و بی اعتمادی شکل می گیرد و همین ابهام، زمینه ساز شایعه، سوءبرداشت و در نهایت تحریف واقعیت می شود.
گردش آزاد اطلاعات در حقیقت همان هوای تازه ای است که جامعه برای تنفس سالم به آن نیاز دارد؛ اگر این هوا قطع شود، جامعه در فضای بسته ای قرار می گیرد که در آن حقیقت به راحتی مورد تشکیک قرار گرفته و مردم نمی توانند تشخیص دهند چه چیزی درست است و چه چیزی نه.
رسانه های آزاد در این میان نقشی حیاتی دارند ، زیرا آن ها حلقه های ارتباطی میان واقعیت و مردم هستند. رسانه آزاد چشم جامعه است و اگر این چشم بسته شود، جامعه در تاریکی حرکت می کند. در تاریکی، هر چیزی می تواند به عنوان حقیقت معرفی شود، زیرا مردم امکان بررسی و مقایسه ندارند. رسانه های آزاد با انتشار اطلاعات دقیق، مستند و قابل بررسی، اجازه نمی دهند واقعیت تحریف شود یا روایت های ساختگی جای حقیقت را بگیرند. آن ها با گزارش های تحقیقی، افشای تخلفات، بررسی عملکرد نهادها و بازتاب صدای مردم، دیواری در برابر تشکیک اطلاعات ایجاد می کنند.
یکی از مهم ترین نقش های رسانه های آزاد، مقابله با شایعات و اطلاعات نادرست است. در جامعه ای که اطلاعات رسمی محدود یا سانسور شده باشد، شایعات به سرعت جای حقیقت را می گیرند. مردم برای پر کردن خلا اطلاعاتی به منابع غیررسمی و غیرقابل اعتماد رجوع می کنند و همین امر باعث می شود که واقعیت تحریف شود. اما رسانه های آزاد با انتشار سریع و دقیق اطلاعات، این خلا را پر می کنند و اجازه نمی دهند شایعات رشد کنند. آن ها با ارائه تحلیل های کارشناسی، بررسی داده ها و گفت وگو با متخصصان، به مردم کمک می کنند تصویر کامل تری از واقعیت داشته باشند و در برابر اطلاعات غلط مقاوم شوند.
گردش آزاد اطلاعات همچنین باعث افزایش مسئولیت پذیری نهادهای قدرت می شود. وقتی رسانه ها بتوانند آزادانه عملکرد دولت، شرکت ها و نهادهای عمومی را بررسی کنند، این نهادها مجبور می شوند شفاف تر عمل کنند، زیرا می دانند که هر تصمیم یا اقدام آن ها ممکن است در معرض دید عموم قرار گیرد. این نظارت عمومی، یکی از موثرترین ابزارهای جلوگیری از فساد، سوءاستفاده از قدرت و تصمیم های غیرکارشناسی است.
گردش آزاد اطلاعات همچنین به مردم احساس مشارکت و مالکیت می دهد. وقتی مردم بدانند که اطلاعات در دسترس آن هاست و می توانند درباره مسائل عمومی نظر بدهند، احساس می کنند که بخشی از فرآیند تصمیم گیری هستند. این احساس مشارکت، اعتماد عمومی را افزایش می دهد و اعتماد، یکی از مهم ترین عوامل جلوگیری از تحریف واقعیت است. در جامعه ای که مردم به منابع اطلاعاتی اعتماد دارند، کمتر تحت تاثیر شایعات و روایت های ساختگی قرار می گیرند. اما در جامعه ای که اعتماد از بین رفته باشد، هر روایت نادرستی می تواند به سرعت گسترش یابد و واقعیت را مخدوش کند.
رسانه های آزاد همچنین نقش مهمی در آموزش عمومی دارند. آن ها با ارائه تحلیل های ساده، گزارش های میدانی، گفت وگو با کارشناسان و انتشار داده های معتبر، سطح آگاهی مردم را بالا می برند. آگاهی، بهترین ابزار برای مقابله با تحریف واقعیت است. مردم آگاه می توانند اطلاعات را ارزیابی کنند، منابع را مقایسه کنند و روایت های نادرست را تشخیص دهند. در مقابل، مردم ناآگاه به راحتی تحت تاثیر اطلاعات غلط قرار می گیرند و همین امر باعث می شود که تحریف واقعیت آسان تر شود.
گردش آزاد اطلاعات و رسانه های آزاد دو عنصر جدایی ناپذیر برای حفظ حقیقت در جامعه هستند. گردش آزاد اطلاعات زمینه ای فراهم می کند که در آن واقعیت بتواند دیده شود و رسانه های آزاد این واقعیت را به مردم منتقل می کنند. هر جامعه ای که این دو عنصر را تقویت کند، جامعه ای است که در آن حقیقت ارزش دارد، دروغ پرهزینه است و تحریف واقعیت دشوار می شود اما جامعه ای که این دو عنصر را محدود کند، دیر یا زود با بحران اعتماد، گسترش شایعات، افزایش تنش های اجتماعی و تحریف گسترده واقعیت روبه رو خواهد شد.