تحلیل مقوله آزادی بیان در کاهش تنش های اجتماعی ؛ با نگاهی ویژه بر اهمیت نقش رسانه های آزاد

دانشگاه پیام نور (همه مراکز) 

آزادی بیان در واقع همان دریچه ای است که فشارهای اجتماعی را به صورت مسالمت آمیز تخلیه می کند و اجازه نمی دهد جامعه به نقطه انفجار برسد. وقتی مردم بتوانند مشکلات خود را بیان کنند ، وقتی رسانه ها بتوانند درباره ناکارآمدی ها ، فساد ، تبعیض یا بی عدالتی گزارش دهند و وقتی نقد کردن به جای سرکوب شدن ، شنیده و بررسی شود ، جامعه احساس می کند که مسیر اصلاح باز است و نیازی به خشونت نیست.

در چنین فضایی، حتی اعتراضات نیز شکل مدنی و آرام پیدا می کنند ، زیرا مردم می دانند که حرف زدن نتیجه دارد و شنیده می شود. شنیده شدن صدای مردم یکی از مهم ترین عوامل جلوگیری از خشونت است. بسیاری از بحران های اجتماعی نه به خاطر بزرگی مشکل، بلکه به خاطر بی توجهی به آن آغاز می شوند. وقتی مردم بارها و بارها درباره یک مشکل حرف می زنند اما پاسخی نمی گیرند، احساس بی عدالتی و تحقیر در آن ها شکل می گیرد. این احساس، یکی از خطرناک ترین احساسات اجتماعی است، زیرا انسان ها وقتی احساس کنند نادیده گرفته شده اند، به سمت رفتارهای شدیدتر و رادیکال تر حرکت می کنند. اما اگر همان مشکل در مرحله اول شنیده شود، اگر مسئولان با مردم گفت وگو کنند، اگر رسانه ها آن را بازتاب دهند و اگر راه حل های واقعی ارائه شود، همان مشکل می تواند بدون تنش و خشونت حل شود . شنیده شدن ، به مردم احساس ارزشمندی و احترام می دهد و همین احساس، بزرگ ترین مانع خشونت است. در این میان ، رسانه های آزاد نقشی حیاتی دارند. رسانه آزاد یعنی رسانه ای که بتواند بدون سانسور، بدون فشار سیاسی و بدون ترس از پیامد، واقعیت ها را بیان کند. رسانه آزاد چشم جامعه است؛ 

رسانه های آزاد با اطلاع رسانی دقیق ، شفاف و بی طرفانه ، به مردم کمک می کنند واقعیت ها را بدانند و از شایعات و اطلاعات غلط دور بمانند . شایعه یکی از بزرگ ترین عوامل ایجاد تنش است ، زیرا در نبود اطلاعات رسمی و شفاف ، مردم به حدس و گمان تکیه می کنند و این حدس ها معمولا بدبینانه و نگران کننده است. رسانه آزاد با انتشار اطلاعات درست، فضای جامعه را آرام می کند و اجازه نمی دهد ترس و سوءتفاهم به خشونت تبدیل شود. رسانه های آزاد همچنین نقش واسطه میان مردم و حاکمیت را بازی می کنند. آن ها صدای مردم را به مسئولان می رسانند و صدای مسئولان را برای مردم توضیح می دهند. این نقش واسطه گری باعث می شود سوءتفاهم ها کمتر شود و گفت وگو جایگزین تقابل گردد. در بسیاری از کشورهای توسعه یافته ، رسانه ها با انتشار گزارش های تحقیقی درباره مشکلات اجتماعی، باعث شده اند که دولت ها قبل از آنکه نارضایتی ها به بحران تبدیل شود، دست به اصلاحات بزنند. این یعنی رسانه آزاد نه تنها اطلاع رسانی می کند، بلکه از بروز تنش های بزرگ جلوگیری می کند. 

آزادی بیان همچنین به مردم امکان می دهد که احساس کنند در ساختن آینده کشور نقش دارند. وقتی مردم بتوانند نظر بدهند، نقد کنند و در فضای عمومی مشارکت داشته باشند ، احساس مالکیت نسبت به جامعه پیدا می کنند . این احساس مالکیت ، رفتارهای خشونت آمیز را کاهش می دهد، زیرا مردم چیزی را که متعلق به خود می دانند ، تخریب نمی کنند . اما اگر مردم احساس کنند که هیچ نقشی در تصمیم ها ندارند ، اگر احساس کنند که صدایشان بی اثر است ، اگر ببینند که رسانه ها خاموش شده اند و حقیقت پنهان می شود ، احساس بیگانگی با جامعه در آن ها شکل می گیرد و این بیگانگی می تواند به رفتارهای خشن منجر شود. 

 آزادی بیان و رسانه های آزاد ستون های اصلی یک جامعه آرام و پایدار هستند. جامعه ای که در آن مردم بتوانند آزادانه حرف بزنند، جامعه ای است که مشکلاتش را قبل از تبدیل شدن به بحران حل می کند. جامعه ای که رسانه های آزاد دارد، جامعه ای است که در آن حقیقت پنهان نمی ماند و اعتماد عمومی حفظ می شود. اعتماد، مهم ترین سرمایه اجتماعی است و بدون آن هیچ حکومتی نمی تواند ثبات بلندمدت داشته باشد . آزادی بیان، اعتماد می سازد ؛ رسانه آزاد، این اعتماد را تقویت می کند و نتیجه این دو ، جامعه ای است که به جای خشونت، گفت وگو را انتخاب می کند.