نقش «پژوهش و نوآوری مسئولانه» در معماری «حکمرانی مسئولانه علم و فناوری»

از منظر مفهومی و نهادی، «پژوهش و نوآوری مسئولانه» (RRI) پیوندی عمیق، ساختاری و کارکردی با «حکمرانی مسئولانه علم و فناوری» (RGST) برقرار می سازد. پرسش محوری در این نسبت آن است که (RRI) چه نقشی در معماری کلان حکمرانی علم و فناوری ایفا می کند، چگونه اصول و اهداف(RGST) را به سطح عمل و اجرا ترجمه می نماید و چه خلاهایی را در فرآیند سیاست گذاری و کنش نهادی پر می کند. در حالی (RGST)چشم اندازی کلان، سیستمی و چندسطحی برای هدایت، تنظیم گری و نظارت بر تحولات علم، فناوری و نوآوری ارائه می دهد،(RRI)به مثابه بازوی اجرایی و عملیاتی این حکمرانی، در سطح فرآیندهای پژوهش، نوآوری، تصمیم سازی و سیاست گذاری ایفای نقش می کند. به بیان دیگر،(RGST)چارچوب هنجاری، نهادی و ارزشی حکمرانی علم و فناوری را ترسیم می سازد و(RRI) سازوکار تحقق این چارچوب را از طریق مداخله در مراحل طراحی، اجرا، ارزیابی و بازاندیشی پژوهش و نوآوری فراهم می آورد.در این معنا، (RRI)نه صرفا یک مفهوم نظری یا مجموعه ای از توصیه های اخلاقی، بلکه چارچوبی سیاست محور، فرآیندی و اجرایی است که با نهادینه سازی ملاحظات اجتماعی، اخلاقی و زیست محیطی در چرخه های تولید دانش و فناوری، نقش محوری در عملیاتی سازی اهداف حکمرانی مسئولانه ایفا می کند. این چارچوب، با تاکید بر پیش بینی پیامدها، مشارکت ذی نفعان، پاسخ گویی نهادی و یادگیری تطبیقی، شکاف میان سیاست های کلان و کنش های واقعی پژوهشی و فناورانه را کاهش می دهد.

بر این اساس، رابطه میان(RRI) و(RGST)را می توان رابطه ای مکمل، هم افزا و دوسویه دانست. از یک سو، حکمرانی مسئولانه علم و فناوری بدون برخورداری از ابزارهای اجرایی و فرآیندی(RRI)، در سطحی انتزاعی و کم اثر باقی می ماند؛ و از سوی دیگر،(RRI)نیز بدون اتکاء به چارچوب کلان، سیستمی و نهادی(RGST)، فاقد انسجام ساختاری، مشروعیت سیاستی و پایداری نهادی خواهد بود.(RGST)به عنوان الگویی کلان، سیستمی و چندسطحی، ناظر بر هدایت، تنظیم و نظارت بر کلیت نظام علم، فناوری و نوآوری است و فراتر از سیاست های بخشی یا مداخلات مقطعی، به طراحی معماری نهادی، تنظیم روابط میان بازیگران، سازوکارهای تصمیم سازی و منطق های ارزشی حاکم بر زیست بوم علم و فناوری می پردازد. در چنین معماری ای، (RRI)نه تنها یک رویکرد مکمل، بلکه یکی از ارکان عملیاتی و پیشران های اصلی تحقق حکمرانی مسئولانه علم و فناوری تلقی می شود.از منظر تحلیلی، جایگاه و نقش (RRI) در معماری (RGST) را می توان در قالب سه سطح درهم تنیده تبیین کرد: رابطه ای عمودی (ترجمه سیاست های کلان به کنش های عملی)، رابطه ای افقی (پیوند و هماهنگی میان بازیگران و ذی نفعان مختلف) و رابطه ای کارکردی (ایفای نقش در پیش بینی، تنظیم، ارزیابی و اصلاح مسیرهای پژوهش و نوآوری). این سطوح، در مجموع، نشان می دهند که (RRI) چگونه به عنوان حلقه واسط میان ارزش ها، سیاست ها و عمل، به تحقق حکمرانی مسئولانه علم و فناوری معنا و کارآمدی می بخشد.