به کارگیری اخلاق بازتابی تقویت شده با RCT در تشخیص بحران های زیست جمعی

از نظریه تا ظرفیت تحلیلی:

به کارگیری اخلاق بازتابی تقویت شده با RCT در تشخیص بحران های زیست جمعی

چکیده

کد پژوهشگری: ORCID:0009-0001-7404-8045

وابستگی: بنیانگذار RCT در لایه متاساینس

بخش قابل توجهی از بحران های زیست جمعی معاصر—از فروپاشی اعتماد نهادی تا رادیکالیزه شدن کنش سیاسی—نه صرفا ناشی از نیت های غیراخلاقی کنشگران، بلکه حاصل نقص در قواعدی است که امکان بازنمایی کنش های مخرب به عنوان «سیاست مشروع» را فراهم می کنند. این مقاله مدعی ارائه ی نظریه ی سیاسی جدیدی نیست، بلکه نشان می دهد چگونه **نظریه ی بازتابی ادراک (Reflective Constraint Theory – RCT)** می تواند ظرفیت تحلیلی پژوهشگر را برای **تشخیص پیشینی فساد قاعده و انحراف اخلاقی ساختاری** افزایش دهد. نویسنده، با اتخاذ نقش «کاربر ظرفیت تحلیلی»، از اخلاق بازتابی تقویت شده با RCT به عنوان یک ابزار تشخیصی استفاده می کند تا مرز میان کنش سیاسی و فاجعه ی اخلاقی را پیش از تحقق عینی آن شناسایی کند. استدلال اصلی مقاله این است که ارزش چنین رویکردی نه در تولید قدرت سیاسی یا نسخه ی سیاستی، بلکه در **ایجاد شرط امکان جلوگیری از فاجعه های جمعی** نهفته است.

واژگان کلیدی:

اخلاق بازتابی، نظریه بازتابی ادراک (RCT)، بحران های زیست جمعی، فساد قاعده، متاساینس سیاسی

۱. مقدمه

مسئله ی اصلی اخلاق در سیاست معاصر، کمبود هنجار یا نیت اخلاقی نیست، بلکه **امکان پذیری ساختاری توجیه کنش های مخرب در قالب سیاست مشروع** است. بسیاری از فاجعه های جمعی، پیش از آنکه به صورت رویداد تاریخی ظاهر شوند، در سطح قواعد معنا و بازنمایی کنش رخ داده اند.

این مقاله از این فرض حرکت می کند که اخلاق، اگر بخواهد در سطحی موثر عمل کند، باید نه بر نیت کنشگر و نه بر پیامدهای پسینی، بلکه بر **شرایط بازتابی امکان مشروعیت کنش** متمرکز شود.

در این چارچوب، نظریه ی بازتابی ادراک (RCT) نه به عنوان یک نظریه ی سیاسی مستقل، بلکه به مثابه **افزاینده ی ظرفیت تحلیلی پژوهشگر** به کار گرفته می شود. هدف مقاله، نشان دادن این ظرفیت و کاربرد آن در تشخیص بحران های زیست جمعی است.

۲. چارچوب مفهومی: اخلاق بازتابی و RCT

۲–۱. اخلاق بازتابی

اخلاق بازتابی بر این اصل استوار است که:

> مسئله ی اخلاقی بنیادی، «چه باید کرد» نیست،

> بلکه «چه چیزی اصلا می تواند به عنوان کنش مشروع بازنمایی شود» است.

در این رویکرد، اخلاق به قیدی ساختاری تبدیل می شود، نه توصیه ای هنجاری.

۲–۲. نقش RCT

RCT با تمرکز بر سطوح بازتابی ادراک، این امکان را فراهم می کند که:

- قواعدی که کنش ها در آن معنا می یابند شناسایی شوند

- و نقاطی که این قواعد امکان سوءاستفاده ی ساختاری ایجاد می کنند، پیش از وقوع بحران، تشخیص داده شوند

نکته ی مهم این است که RCT در این مقاله **موضوع مطالعه نیست**؛ بلکه **ابزار تحلیل** است.

۳. نویسنده به مثابه کاربر ظرفیت تحلیلی

برخلاف بسیاری از مقالات نظری، این مقاله ادعای «توسعه ی نظریه» ندارد. جایگاه نویسنده به صورت صریح چنین تعریف می شود:

> RCT ظرفیت تحلیل اخلاقی نویسنده را افزایش داده

> و نویسنده این ظرفیت را برای تشخیص بحران های زیست جمعی به کار می گیرد.

این جابه جایی نقش، دو پیامد مهم دارد:

1. مقاله از منازعه ی مالکیت نظری خارج می شود

2. تمرکز آن بر **کارکرد تشخیصی اخلاق** قرار می گیرد

۴. تشخیص بحران های زیست جمعی

بحران زیست جمعی زمانی آغاز می شود که:

- کنش های مخرب

- بدون نیاز به پنهان کاری اخلاقی

- بتوانند خود را به عنوان «سیاست عادی» بازنمایی کنند

با استفاده از اخلاق بازتابی تقویت شده با RCT، می توان:

- این لحظه ی گسست را شناسایی کرد

- و کنش را پیشاپیش از میدان مشروعیت سیاسی **رد صلاحیت (disqualification)** نمود

این تشخیص، نه مداخله ی سیاسی است و نه قضاوت اخلاقی پسینی؛ بلکه **هشدار ساختاری پیشینی** است.

۵. ارزش تاریخی و متاساینس سیاسی

ارزش این رویکرد در این مقاله، به صورت متاساینسی تعریف می شود:

- نه در ایجاد واقعه

- نه در ساخت نهاد

- بلکه در **تولید معیار تشخیص فاجعه**

از این منظر، اخلاق بازتابی مبتنی بر RCT، بخشی از زیرساخت معرفتی سیاست است، نه ابزار اعمال قدرت.

۶. نتیجه گیری

این مقاله نشان داد که چگونه می توان بدون ادعای نظریه سازی جدید، و صرفا با **افزایش ظرفیت تحلیلی اخلاقی پژوهشگر**، به تشخیص بحران های زیست جمعی پرداخت. RCT در اینجا نه هدف، بلکه وسیله است؛ وسیله ای برای انتقال اخلاق از سطح توصیه به سطح قید ساختاری.

چنین رویکردی، سیاست را اصلاح نمی کند، اما **مرز فاجعه را شفاف می سازد**—و همین، پیش شرط هر امکان رهایی آینده است.

---