نگاه قانونی_روانشناسی به حجر و قیمومت

29 بهمن 1404 - خواندن 9 دقیقه - 29 بازدید

مقدمه:

در نظام حقوقی هر کشور، حفاظت از حقوق و منافع افراد ناتوان یا کسانی که به دلایل قانونی قابلیت اداره امور خود را ندارند، از اهمیت ویژه ای برخوردار است. مفاهیمی همچون حجر، قیمومت و قیم افتخاری در این راستا مطرح می شوند و نقش مهمی در حمایت حقوقی و روانشناختی این افراد ایفا می کنند. این یادداشت با بررسی مفاهیم فوق، نقش قیمین در مراجع قضایی، وظایف آن ها و ارتباط قیم گری با مسائل روانشناسی، مروری علمی و کاربردی ارائه می دهد.

1. حجر

حجر، به معنای قانونی محرومیت فرد از حق اداره امور مالی و شخصی خود به دلیل عدم اهلیت یا فقدان صلاحیت است. به عبارت دیگر، شخص محجور یا مصداق فاقد اهلیت، توانایی قانونی اداره اموال و انجام معاملات را ندارد. حجر ممکن است به دلایل ذهنی (مانند کم خردی، بیماری روانی)، سنی (مثل صغیر بودن) یا سایر شرایط قانونی اعمال شود. هدف حجر حفاظت از منافع شخص محجور و جلوگیری از تضییع حقوق وی است.

2. قیمومت

قیمومت نهادی حقوقی است که در آن شخصی به عنوان قیم تعیین می شود تا امور مالی، جسمانی و حقوقی شخص محجور یا غیر رشید را اداره کند. قیم فردی است که به نمایندگی و به نفع محجور عمل می کند تا حقوق و منافع او حفظ شود. قیمومت معمولا از طریق مراجع قضایی یا ادارات رسمی تعیین می شود و در چارچوب مقررات مشخصی انجام می گیرد.

3. قیم افتخاری

قیم افتخاری نوعی قیمومت است که معمولا به فردی داده می شود که بدون دریافت حق الزحمه و به عنوان وظیفه اخلاقی و اجتماعی، امور شخص محجور را اداره می کند. در ایران، قیم افتخاری بیشتر در قیمومت از جانب اداره بهزیستی یا بنگاه های خیریه مطرح است و معمولا در مواردی که محجور فاقد ولی یا قیم قانونی باشد، این نقش به افراد خیر یا ذی صلاح تفویض می شود. قیم افتخاری علاوه بر وظایف قانونی، مسئولیت های اخلاقی نیز دارد.

4. نقش قیمین در مراجع قضایی

مراجع قضایی نظارت و رسیدگی بر اعمال قیمین دارند و در تعیین، عزل و تایید صلاحیت قیمین نقش دارند. قیمین می بایست به مراجع قضایی گزارش های دوره ای ارائه کنند و هرگونه اقدام مهم مانند فروش اموال یا قراردادهای مالی نیاز به تصویب یا اطلاع دادگاه دارد. این نظارت قضایی برای جلوگیری از سوء استفاده و حفظ حقوق محجوران اهمیت دارد.

5. وظایف قیم

وظایف قیم عبارت اند از:

- مدیریت امور مالی و دارایی های محجور به نحو احسن

- تامین نیازهای روزمره محجور و مراقبت از سلامت جسمانی و روانی او

- نمایندگی محجور در مراجع اداری و قضایی

- رعایت مصالح و منافع محجور و جلوگیری از تضییع حقوق وی

- ارائه گزارش به مراجع نظارتی

- اقدام به درمان و حمایت روانشناختی در صورت نیاز

6. ارتباط قیم گری با مسائل روانشناسی

قیم گری ارتباط مستقیم و گسترده ای با روانشناسی دارد، زیرا قیم باید شناخت درستی از وضعیت روانی و نیازهای عاطفی محجور داشته باشد. شناخت اختلالات روانی، توانمندی ها و محدودیت های فرد محجور، مستلزم آگاهی روانشناختی است تا تصمیم گیری ها و اقدامات قیم موثر و مطابق نیازهای واقعی فرد باشد. همچنین، حمایت روانی و عاطفی، نقش مهمی در بهبود کیفیت زندگی محجوران دارد و قیم می تواند به عنوان پل ارتباطی بین محجور و متخصصان روانشناسی عمل کند. در صورت فقدان چنین شناخت روانشناختی، قیم ممکن است نتواند به خوبی از محجور حمایت کند و موجب آسیب های ثانویه گردد.

نتیجه گیری:

مفاهیم حجر، قیمومت و قیم افتخاری در نظام حقوقی، سازوکارهایی کلیدی برای حمایت از افراد ناتوان و فاقد اهلیت هستند. قیمین به عنوان نمایندگان قانونی و اخلاقی این افراد، وظایف مهم مالی، حقوقی و روانی دارند که توسط مراجع قضایی و روانشناسی پشتیبانی و نظارت می شوند. تلفیق دانش حقوقی و روانشناسی در قیم گری، شرایط بهتری برای حفظ کرامت، امنیت و حقوق افراد محجور فراهم می آورد و نقش موثری در ارتقاء عدالت اجتماعی ایفا می کند.

---

منابع نمونه:

- قانون مدنی ایران، بخش حجر و قیمومت

- کتاب «حقوق خانواده» نویسنده [نام نویسنده]

- مقالات مرتبط با نقش قیم و روانشناسی در مجله های حقوقی و روانشناسی

- منابع رسمی سازمان بهزیستی ایران درباره قیم افتخاری

- کتب روانشناسی بالینی و حمایتی در زمینه توانبخشی روانی

در صورت نیاز می توان منابع دقیق تر و مطالب تخصصی تری ارائه نمود.»