چشم انداز ریسک اقتصاد دریا محور جهان در تنش ایران–آمریکا

چشم انداز ریسک اقتصاد دریا محور جهان در تنش ایران–آمریکا

درحالی که پس از دومین دور مذاکرات دیپلماتیک و اظهارات طرفین حاکی از پیشرفت های رویه ای در جنبه های خاصی از پرونده هسته ای است، اما برآوردها نشان می دهد که مسائل حیاتی همچنان حل نشده باقی مانده اند. از سویی اخیرا، تحرکات نظامی ایالات متحده رو به افزایش بوده و از سوی دیگر هم زمان، تحریم های اقتصادی ایالات متحده علیه ایران تشدید شده است. به طور نمونه در فوریه ۲۰۲۵، وزارت خزانه داری ایالات متحده تحریم هایی را علیه چندین شرکت کشتیرانی، شرکت های واسطه و کشتی های درگیر در تجارت نفت خام با ایران اعلام کرد.

تقابل مستقیم ایالات متحده با جمهوری اسلامی ایران در حال تغییر چشم انداز ریسک اقتصاد دریامحورجهانی است. ایران با ذخایر نفتی تقریبا ۲۱.۶۸ میلیارد تن، رتبه چهارم جهان و رتبه دوم خاورمیانه را دارد. از سویی خطر جدی تر، انسداد احتمالی تنگه هرمز، "نقطه گلوگاه" حمل ونقل جهانی نفت و گاز است. این تنگه حدود بیست درصد از تجارت جهانی نفت از طریق دریا را مدیریت می کند و به عنوان کانال اصلی صادرات نفت خام از سایر تولیدکنندگان خلیج فارس مانند عربستان سعودی، عراق، قطر و امارات متحده عربی عمل می کند. حتی بسته شدن موقت با یک رزمایش نظامی یا احتمال تهدید مستقیم می تواند بازار نفت و کشتیرانی را دچار شوک کند.

چشم انداز ریسک اقتصاد دریا محور جهان در صورت افزایش تنش میان ایران و آمریکا، یک موضوع چندلایه است که از سطح ژئوپلیتیک تا لجستیک، انرژی، بیمه و زنجیره تامین جهانی را دربر می گیرد. در ادامه تلاش نموده ایم تا یک تحلیل ساختاریافته (راهبردی–اقتصادی) ارائه نماییم:

1) ریسک های ژئوپلیتیکی گلوگاه های دریایی الف) تنگه هرمز به عنوان کانون ریسک

حدود ۲۰٪ نفت جهان و روزانه نزدیک به ۱۸–۲۰ میلیون بشکه نفت از این گذرگاه ترانزیت می شود. همچنین بخش بزرگی از LNG جهان (به ویژه صادرات قطر) وابسته به این مسیر است.

پیامدهای احتمالی در صورت مسدود شدن

• شوک فوری به بازار انرژی
• جهش قیمت نفت حدود ۱۰۰ دلار و حتی بالاتر
• اختلال در عرضه گاز مایع
• فشار تورمی انرژی جهانی

2) ریسک های اقتصاد انرژی دریا محور

الف) بی ثباتی قیمت انرژی

با هر سطح تنش، قیمت نفت جهش می کند زیرا بازار انرژی به ریسک ژئوپلیتیک بسیار حساس است.

ب) کاهش شدید عرضه نفت به بازار

در صورت انسداد تنگه هرمز تا حدود ۱۷ میلیون بشکه در روز ممکن است حذف و بخش عمده ای از صادرات کشورهای خلیج فارس مختل می شود.

ج) تغییر ژئوگرافی انرژی

افزایش سهم تولیدکنندگان خارج از خلیج فارس و تغییر مسیر سرمایه گذاری انرژی

3) ریسک های کشتیرانی و حمل ونقل دریایی الف) کاهش تردد کشتی ها ب) تغییر مسیرهای دریایی

با دور زدن مسیرها علاوه برافزایش زمان سفر و افزایش مصرف سوخت نیاز به اسکورت کشتی ها هم دارد.

ج) اختلال بنادر هاب منطقه ای

بندرهایی مانند جبل علی و فجیره در زنجیره توزیع جهانی نقش واسط دارند.

4) ریسک هزینه های لجستیکی

افزایش نرخ کرایه حمل و بیمه جنگ و هزینه کل زنجیره تامین

5) ریسک امنیت فیزیکی دریانوردی

هدف قرار گرفتن کشتی ها در صورت ادامه درگیری­ها با مین ریزی دریایی و حملات پهپادی یا موشکی

6) ریسک سرمایه گذاری و اقتصاد بندری

کاهش سرمایه گذاری خارجی در بنادر منطقه و افزایش ریسک اعتباری پروژه های دریایی و تعویق پروژه های زیرساختی را به دنبال خواهد داشت.

7) ریسک زنجیره تامین جهانی

ریسک بالایی در بخش های آسیب پذیر مانند:پتروشیمی،پالایش ،فولاد،کود و غلات و کانتینری آسیا–اروپا که پیامدهای مانند:تاخیر تحویل ،کمبود کالا و افزایش قیمت جهانی را به دنبال خواهد داشت.

8) سناریوهای آینده اقتصاد دریا محور سناریو 1 تنش کنترل شده

• افزایش بیمه و کرایه
• نوسان قیمت نفت
• کاهش محدود تردد

سناریو 2 درگیری محدود دریایی

• حملات نقطه ای به کشتی ها
• اسکورت نظامی
• جهش شدید نرخ حمل و بیمه

سناریو 3 انسداد موقت هرمز

• شوک انرژی جهانی
• رکود تورمی
• اختلال LNG

سناریو 4 جنگ گسترده منطقه ای

• فروپاشی امنیت کشتیرانی خلیج فارس و دریای عمان
• انتقال مسیرهای انرژی
• بحران اقتصاد دریا محور جهانی