بحران در کمین است
بحران در کمین است
در جهانی زندگی می کنیم که هر روز اخبار تازه ای از بحران های اقتصادی، جنگ های منطقه ای، رشد جریان های افراطی و ناامنی اجتماعی می شنویم. بسیاری از ما از آینده می هراسیم، اما کمتر کسی می تواند این آشفتگی را به شکلی منسجم تحلیل کند. کتاب «گام های امپریالیسم به سوی فاشیسم و جنگ» نوشته جک بارنز، دقیقا همان کلیدی است که برای گشودن قفل این پیچیدگی ها به آن نیاز داریم. این کتاب که در آستانه دهه ۱۹۹۰ و پس از سقوط بازار سهام در سال ۱۹۸۷ نوشته شده، با تحلیلی عمیق و مستند، نشان می دهد که بحران های امروز تصادفی نیستند، بلکه نتیجه منطقی حرکت سرمایه داری جهانی هستند. خواندن این کتاب برای دانشجویان، کارگران، فعالان اجتماعی و هر کسی که به سرنوشت بشر علاقه مند است، یک ضرورت تاریخی محسوب می شود.
(https://web.eitaa.com/#@ashour13630126katabngasht)
نقطه عطفی به نام ۱۹۸۷
بارنز تحلیل خود را با یک رویداد کلیدی آغاز می کند: سقوط بازار جهانی سهام در اکتبر ۱۹۸۷. به گفته او، این رویداد صرفا یک نوسان اقتصادی ساده نبود، بلکه «علامت هشداردهنده» آغاز مرحله جدیدی از بحران سرمایه داری بود.نویسنده توضیح می دهد که از آن تاریخ به بعد، سرمایه داری وارد دوره ای از بی ثباتی فزاینده شده است که نمودهای آن را در فروپاشی رژیم های استالینیستی در اروپای شرقی، جنگ خلیج فارس و در نهایت اولین بحران اقتصادی جهانی پس از دهه ۱۹۳۰ می بینیم. آنچه این کتاب را از تحلیل های رایج متمایز می کند، این است که بارنز این رویدادها را جدا از هم نمی بیند، بلکه همه را حلقه های یک زنجیره واحد می داند: زنجیره زوال نظام سرمایه داری.
فراتر از آمار: استخدام های جدید و نسلی تازه
یکی از نقاط قوت کتاب، توجه به نشانه های عینی تغییر در زندگی روزمره کارگران است. بارنز در اوایل دهه ۱۹۹۰ متوجه گشایشی در زمینه استخدام در صنایع کلیدی مانند خودروسازی، فولاد و معدن می شود . او با دقت یک محقق اجتماعی، گزارش می دهد که بین سپتامبر ۱۹۹۳ تا مارس ۱۹۹۴ حدود ۱۰۰۰۰۰ کارگر در مشاغل صنعتی ایالات متحده استخدام شده اند. اما نکته مهم تر، حضور نسلی جدید از کارگران در این صنایع است. این جوانان که اغلب برای اولین بار پا به محیط کار می گذارند، تجربه شکست های دهه های قبل را ندارند و آماده مقاومت در برابر بی عدالتی هستند. بارنز از کمونیست ها می خواهد که در میان این نسل تازه حضور یابند و تجربیات مشترک کسب کنند.
جوانان بیدار می شوند
همزمان با این تحولات اقتصادی، بارنز پدیده مهم دیگری را نیز رصد می کند: افزایش واکنش جوانان به پلیدی های سرمایه داری. او از گردهم آیی حدود ۱۰۰ جوان در شیکاگو برای تشکیل کمیته سازماندهی جوانان سوسیالیست خبر می دهد که نقطه عطفی در تحولات سیاسی آمریکا محسوب می شود .این جوانان از نژادپرستی، رفتار وحشیانه پلیس، تخریب محیط زیست و جنگ متنفرند و به این نتیجه رسیده اند که نظام موجود نه تنها بهبود نمی یابد، بلکه روز به روز وخیم تر می شود. بارنز این پدیده را محدود به آمریکا نمی داند و نمونه هایی از فرانسه، کره جنوبی و دیگر نقاط جهان را نیز ذکر می کند .
چرا جوانان پیش قراول تغییرند؟
نویسنده به ریشه های این تحول در میان جوانان می پردازد و توضیح می دهد که جوانان به دلیل سبک باری از مسئولیت های خانوادگی و شغلی، زودتر از دیگران به فجایع اجتماعی واکنش نشان می دهند. آنان آینده نابسامان خود را در برابر می بینند و ارزش های ریاکارانه بورژوایی را مردود می شمارند . با این حال، بارنز هشدار می دهد که این شور انقلابی اگر با رهبری آگاهانه طبقه کارگر همراه نشود، می تواند به بیراهه رود و حتی به سمت جریان های فاشیستی گرایش یابد. او نشان می دهد که در برابر هر جوانی که به چپ می پیوندد، یک یا دو نفر نیز جذب گروه های راست افراطی می شوند. این هشداری است که امروز نیز برای ما بسیار جدی است.
اقتصاد به زبان ساده: انقباض پولی و کاهش نیروی انسانی
یکی از بخش های درخشان کتاب، تحلیل اقتصادی پیچیده به زبانی ساده است. بارنز توضیح می دهد که سرمایه داران امروز برخلاف دوران رونق پس از جنگ، به جای سرمایه گذاری برای افزایش ظرفیت تولید، به دنبال کاهش هزینه ها از طریق اخراج کارگران و فشار بر بازماندگان هستند . این پدیده که «کاهش نیروی انسانی» نامیده می شود، ریشه در بحران نزول نرخ سود دارد. او با مثال های ملموسی مانند سیگار مارلبورو و دستمال کاغذی کلینکس نشان می دهد که دوران سلطه نام های تجاری به سر آمده و رقابت بر سر کاهش قیمت ها، سرمایه داران را به جان هم انداخته است .
حباب های مالی و زندگی کارگران
بارنز به یکی از خطرناک ترین جنبه های سرمایه داری معاصر می پردازد: رشد سرسام آور سوداگری های مالی. او از حباب عظیم اوراق بهادار و «مشتقات» مالی سخن می گوید که در دهه ۱۹۹۰ شکل گرفت و آینده کارگران را که به صندوق های بازنشستگی وابسته است، به خطر انداخت . نویسنده با بیانی رسا به خواننده هشدار می دهد: «هرگز فکر نکنید که شما از مقرری بازنشستگی و خدمات درمانی برخوردارید. آنچه شما دارید وعده سرمایه داران است... شما هرگز نباید به امنیت این شرکت ها اطمینان کنید» . این هشداری است که امروز با بحران صندوق های بازنشستگی در سراسر جهان، عینیت یافته است.
سرمایه در جستجوی بهشت های جدید
کتاب نشان می دهد که چگونه سرمایه های امپریالیستی مسیر خود را تغییر داده و از کشورهای پیشرفته به سمت کشورهای صنعتی جهان سوم سرازیر می شوند . بارنز با تحلیل این پدیده، نشان می دهد که هدف سرمایه داران، استثمار نیروی کار ارزان و کسب سودهای کلان در کشورهایی مانند مکزیک، برزیل و چین است. اما این روند پیامدهای اجتماعی فاجعه باری به همراه دارد. او نمونه شورش دهقانان در چیاپاس مکزیک در واکنش به پیمان نفتا را تحلیل می کند و با استناد به رمان های بی. تراون، ریشه های تاریخی این مقاومت را نشان می دهد .
فاشیسم در کمین است
بارنز با شجاعت به موضوعی می پردازد که بسیاری از تحلیلگران از آن چشم پوشی می کنند: رشد فاشیسم در قلب اروپا. او هشدار می دهد که برای اولین بار پس از ۱۹۴۵، یک حزب فاشیست در ایتالیا به قدرت رسیده است و شخصیت هایی مانند ژیرینوفسکی در روسیه و بوکانون در آمریکا در حال کسب نفوذ هستند . نویسنده با رد واژه «نئوفاشیست»، تاکید می کند که شرایط اقتصادی و اجتماعی زاینده این پدیده، همانند گذشته است. او این افسانه را که سرمایه داری و دموکراسی یکسان هستند، به شدت نقد می کند و نشان می دهد که در بحران ها، سرمایه داری به سمت محدود کردن حقوق دموکراتیک و استقرار رژیم های بناپارتیستی و فاشیستی گرایش می یابد.
مستهجن کردن سیاست؛ ترفندی برای انحراف افکار
یکی از بخش های تکان دهنده کتاب، تحلیل پدیده «مستهجن کردن سیاست» است. بارنز توضیح می دهد که تمرکز رسانه ها بر رسوایی های جنسی و مالی سیاستمداران، یک تاکتیک آگاهانه از سوی راست افراطی است تا کارگران را به باتالق بدبینی و انزجار بکشاند . او تاکید می کند که مشکل سرمایه داران دو رویی آن ها نیست، بلکه ذات استثمارگرانه نظام است. کارگران باید به جای افتادن در این دام، درک طبقاتی خود را ارتقا دهند و سازمان سیاسی مستقل خود را بنا کنند. این تحلیل برای جامعه امروز ما که بمباران اخبار رسوایی ها شده، بسیار آموزنده است.
مقاومت کارگران، امید فردا
بارنز با وجود تحلیل تاریک از بحران سرمایه داری، ناامید نیست. او نشانه های مقاومت را در اعتصابات کارگران معدن در سال ۱۹۹۳، اعتصاب موفق کارگران یونایتد پارسل سرویس و دیگر مبارزات کارگری ردیابی می کند .نویسنده با تحلیل روانشناختی کارفرمایان، نشان می دهد که آنان چگونه در اشتباه محاسباتی خود گرفتار می شوند. کارفرمایان گمان می کنند با دستمزدی اندک می توانند کارگران را به ابزاری مطیع تبدیل کنند، اما زمانی که کارگران جوان و قوی جثه در برابر خواسته های غیرمنطقی دسته جمعی «نه» می گویند، جرقه مقاومت زده می شود و این «نه» گفتن، اعتماد به نفس را به دیگران نیز منتقل می کند .
بحران رهبری؛ بزرگ ترین مانع
کتاب با صراحت به بزرگ ترین مشکل طبقه کارگر اشاره می کند: بحران رهبری. بارنز با مرور تاریخ، نشان می دهد که چگونه استالینیسم و سوسیال دموکراسی، جنبش کارگری را در دهه های ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰ به شکست کشاندند و زمینه را برای جنگ جهانی دوم فراهم کردند .او در مقابل، انقلاب کوبا به رهبری فیدل کاسترو و چه گوارا را الگویی از رهبری موفق ضدسرمایه داری معرفی می کند .بارنز تاکید می کند که برای پیروزی در شرایط انقلابی، نمی توان منتظر ماند و بعد حزب ساخت. اگر کار ساختن حزب کمونیست قبل از فرا رسیدن آن لحظه انجام نشده باشد، دیگر کار از کار گذشته است.
چرا باید این کتاب را خواند؟
کتاب «گام های امپریالیسم به سوی فاشیسم و جنگ» صرفا یک تحلیل نظری نیست، بلکه یک نقشه راه برای امروز ماست. بارنز با استناد به داده های عینی و تحلیل عمیق تاریخی، نشان می دهد که بحران های امروز نه تصادفی و نه موقتی، بلکه ذاتی نظام سرمایه داری هستند. او با ایمان به ظرفیت طبقه کارگر، راهی برای خروج از این بن بست ارائه می دهد. خواندن این کتاب برای دانشجویانی که آینده خود را در هاله ای از ابهام می بینند، برای کارگرانی که هر روز با فشار بیشتری روبرو می شوند و برای همه کسانی که به دنبال درکی روشن از جهان پیچیده امروز هستند، یک ضرورت است. این کتاب به ما می آموزد که سرنوشت بشر در گرو مبارزه طبقه کارگر است و ما می توانیم با شناخت این مسیر، در ساختن آینده ای بهتر سهیم باشیم.