آذربایجان شرقی بر ریل توسعه؛ با پیشرانی مس سونگون

---

 

در ادبیات توسعه، همواره از «پیشران» هایی سخن گفته می شود که می توانند مسیر حرکت یک منطقه را تغییر دهند و ظرفیت های نهفته آن را بالفعل کنند. آذربایجان شرقی نیز از این قاعده مستثنا نیست و در میان مزیت های متنوع این استان، معدن مس سونگون جایگاهی دارد که دیگر نمی توان آن را صرفا یک واحد معدنی دانست. سونگون امروز به درستی به عنوان موتور توسعه آذربایجان شرقی شناخته می شود؛ موتوری که اگر به درستی هدایت و تقویت شود، می تواند شتاب دهنده رشد اقتصادی، اشتغال پایدار و ارتقای جایگاه استان در اقتصاد ملی باشد.

معدن مس سونگون از نظر ذخایر، یکی از بزرگ ترین معادن مس کشور محسوب می شود. بر اساس برآوردهای رسمی منتشرشده در سال های اخیر، ذخیره زمین شناسی این معدن بیش از چند میلیارد تن سنگ معدنی با عیار قابل توجه مس است که آن را در ردیف معادن بزرگ منطقه قرار می دهد. این حجم از ذخایر، به معنای دهه ها فعالیت مستمر معدنی و صنعتی است؛ ظرفیتی که کمتر منطقه ای در کشور از آن برخوردار است. همین واقعیت، سونگون را از یک پروژه مقطعی به یک دارایی راهبردی برای استان و کشور تبدیل کرده است.

از دل کوهستان تا متن توسعه؛ نقش کلیدی مس سونگون در آینده استان

نخستین اثر ملموس سونگون، در حوزه اشتغال قابل مشاهده است. این معدن به طور مستقیم هزاران فرصت شغلی ایجاد کرده و به صورت غیرمستقیم، زمینه اشتغال چندین برابر این تعداد را در حوزه های حمل ونقل، خدمات فنی، پیمانکاری، بازرگانی و صنایع وابسته فراهم آورده است. در شرایطی که یکی از چالش های مزمن آذربایجان شرقی، مهاجرت نیروی کار به ویژه از مناطق شمالی استان بوده، سونگون توانسته است به عاملی بازدارنده در برابر این روند تبدیل شود و بخشی از جمعیت فعال را در همان منطقه نگه دارد. اشتغال ایجادشده در این معدن، از جنس اشتغال پایدار و مبتنی بر مهارت است و همین موضوع، نقش آن را در ارتقای سرمایه انسانی استان دوچندان می کند.

تاثیر سونگون تنها به بازار کار محدود نمانده است. توسعه این معدن، به طور طبیعی زیرساخت های پیرامونی را نیز متحول کرده است. بهبود راه های دسترسی، تقویت شبکه برق، توسعه تاسیسات آب و افزایش ظرفیت های ارتباطی، از جمله پیامدهایی است که نه تنها در خدمت معدن، بلکه در اختیار ساکنان منطقه و سایر فعالیت های اقتصادی قرار گرفته است. تجربه نشان داده است هر جا پروژه ای بزرگ و پایدار شکل گرفته، زیرساخت ها نیز ناگزیر هم زمان رشد کرده اند و سونگون نمونه ای روشن از این قاعده است.

آذربایجان شرقی بر ریل توسعه؛ با پیشرانی مس سونگون

از منظر اقتصادی، معدن مس سونگون سهم قابل توجهی در تولید ناخالص منطقه ای و افزایش درآمدهای ارزی کشور دارد. مس به عنوان یکی از فلزات راهبردی جهان، نقش کلیدی در صنایع برق، الکترونیک، خودروسازی، انرژی های تجدیدپذیر و زیرساخت های نوین ایفا می کند. افزایش تقاضای جهانی برای مس، به ویژه در مسیر گذار انرژی، ارزش این معدن را بیش از پیش برجسته کرده است. هر تن مس تولیدی، نه تنها محصولی صادراتی، بلکه بخشی از زنجیره ای است که می تواند ارزش افزوده چندبرابری ایجاد کند؛ مشروط بر آنکه فرآوری و صنایع پایین دستی در کنار معدن توسعه یابند.

در اینجاست که اهمیت نگاه توسعه محور به سونگون آشکار می شود. اگر مس سونگون صرفا به عنوان محلی برای استخراج ماده خام دیده شود، بخش بزرگی از منافع بالقوه آن از دست خواهد رفت. تجربه کشورهای موفق معدنی نشان می دهد که سود اصلی در تکمیل زنجیره ارزش نهفته است؛ از کنسانتره و کاتد گرفته تا صنایع مسی، قطعه سازی و محصولات نهایی. آذربایجان شرقی با پشتوانه نیروی انسانی متخصص، موقعیت جغرافیایی مناسب و دسترسی به بازارهای منطقه ای، ظرفیت تبدیل شدن به قطب صنایع پایین دستی مس را دارد و سونگون می تواند نقطه اتکای این تحول باشد.

مس سونگون؛ قلب تپنده اقتصاد آذربایجان شرقی

در سطح استانی، سونگون نقش مهمی در متوازن سازی توسعه ایفا می کند. تمرکز فعالیت های اقتصادی در کلان شهر تبریز، سال هاست به یکی از چالش های توسعه آذربایجان شرقی تبدیل شده است. تقویت قطب های اقتصادی در شهرستان ها، راهکاری شناخته شده برای کاهش این تمرکز است و معدن مس سونگون، با محوریت شهرستان ورزقان، می تواند الگویی موفق در این زمینه باشد. شکل گیری خوشه های صنعتی و خدماتی پیرامون این معدن، به تدریج به توزیع عادلانه تر فرصت ها در سطح استان منجر خواهد شد.

در عین حال، پرداختن به مسئولیت های اجتماعی و ملاحظات زیست محیطی، شرط تداوم نقش آفرینی سونگون به عنوان موتور توسعه است. معدن کاری در جهان امروز، دیگر بدون توجه به محیط زیست و جامعه محلی قابل قبول نیست. سرمایه گذاری در مدیریت پسماند، کاهش آلایندگی ها، احیای منابع طبیعی و مشارکت در توسعه خدمات عمومی منطقه، نه هزینه اضافی، بلکه تضمین کننده مشروعیت و پایداری فعالیت معدن است. هرچه پیوند معدن با زندگی روزمره مردم منطقه عمیق تر و مثبت تر باشد، مسیر توسعه نیز هموارتر خواهد شد.

سونگون؛ از معدن مس تا پیشران اقتصاد منطقه ای

واقعیت آن است که سونگون امروز به مرحله ای رسیده که تصمیم گیری درباره آن، صرفا یک تصمیم فنی یا اقتصادی نیست، بلکه تصمیمی راهبردی برای آینده آذربایجان شرقی است. این معدن می تواند همچنان در چارچوبی حداقلی اداره شود و نقش یک تامین کننده ماده خام را ایفا کند، یا با نگاهی جامع و آینده نگر، به محور شکل گیری یک اکوسیستم صنعتی و اقتصادی تبدیل شود. انتخاب میان این دو مسیر، تعیین کننده جایگاه استان در دهه های پیش رو خواهد بود.

جمع بندی آنکه معدن مس سونگون، با ذخایر عظیم، نقش آفرینی گسترده در اشتغال، اثرگذاری بر زیرساخت ها و ظرفیت بالای ایجاد ارزش افزوده، به حق موتور توسعه آذربایجان شرقی است. اما هر موتور قدرتمندی، نیازمند سوخت مناسب، مدیریت هوشمند و مسیر مشخص است. اگر سیاست گذاری ها به سمت تکمیل زنجیره ارزش، تقویت صنایع پایین دستی، حفظ محیط زیست و افزایش سهم استان از منافع این ثروت ملی حرکت کند، سونگون می تواند نه تنها موتور، بلکه لوکوموتیو توسعه پایدار آذربایجان شرقی باشد؛ نقشی که شایسته ظرفیت های این استان و انتظارات مردم آن است.

*نویسنده: موسی کاظم زاده؛ قابل دسترسی هم در سایت بازار تبریز آنلاین

https://bazartabrizonline.ir