تحلیل و بررسی تاثیر نوسانات نرخ ارز در مقوله های صنعت و اقتصاد

دانشگاه پیام نور (همه مراکز) 

وقتی نرخ ارز در یک کشور دایما در نوسان است، یعنی قیمت پول ملی نسبت به ارزهای خارجی مدام بالا و پایین می رود، اولین جایی که این تغییرات خودش را نشان می دهد، سفره مردم است. شاید در نگاه اول به نظر برسد که نرخ ارز فقط برای تاجران، واردکنندگان یا فعالان اقتصادی مهم است، اما واقعیت این است که کوچک ترین تغییر در قیمت ارز می تواند قیمت کالاهای اساسی را بالا ببرد و زندگی روزمره مردم را تحت فشار قرار دهد. دلیلش این است که اقتصاد بسیاری از کشورها، به خصوص کشورهایی که تولید داخلی ضعیف تری دارند، به واردات وابسته است. یعنی بخش بزرگی از کالاهایی که مردم مصرف می کنند، یا مستقیما وارداتی است یا مواد اولیه آن از خارج می آید. بنابراین وقتی نرخ ارز بالا می رود، هزینه واردات هم بالا می رود و این افزایش هزینه به سرعت به قیمت نهایی کالا منتقل می شود. وقتی ارزش پول ملی کاهش پیدا می کند، واردکننده باید برای خرید همان مقدار کالا، پول بیشتری بپردازد. مثلا اگر یک واردکننده قبلا با یک مقدار پول می توانست یک کانتینر روغن یا گندم وارد کند، حالا باید چند برابر پول بدهد تا همان مقدار کالا را بخرد. این افزایش هزینه به طور مستقیم روی قیمت کالاهای اساسی مثل نان، برنج، روغن، مرغ، تخم مرغ، دارو و حتی حامل های انرژی اثر می گذارد. مردم این تغییر را خیلی سریع احساس می کنند، چون این کالاها جزو نیازهای روزمره هستند و حذف کردنی نیستند. به همین دلیل نوسانات نرخ ارز یکی از مهم ترین عوامل تورم در کشورهایی است که به واردات وابسته اند. اما ماجرا فقط به واردات محدود نمی شود. حتی کالاهایی که در داخل تولید می شوند هم از نوسانات نرخ ارز تاثیر می گیرند. دلیلش این است که بسیاری از تولیدکنندگان داخلی برای تولید کالاهای خود به مواد اولیه، قطعات، ماشین آلات یا فناوری خارجی نیاز دارند. وقتی نرخ ارز بالا می رود، هزینه این مواد اولیه هم بالا می رود و تولیدکننده مجبور می شود قیمت محصول نهایی را افزایش دهد. بنابراین حتی اگر یک کالا کاملا داخلی باشد، باز هم از افزایش نرخ ارز آسیب می بیند. این موضوع باعث می شود تورم به صورت گسترده در تمام بخش های اقتصاد پخش شود. نوسانات نرخ ارز همچنین باعث بی ثباتی روانی در بازار می شود. وقتی مردم می بینند قیمت ارز هر روز بالا می رود، نگران آینده می شوند و رفتارهای هیجانی از خود نشان می دهند. مثلا ممکن است مردم برای خرید کالاهای اساسی عجله کنند، چون می ترسند قیمت ها دوباره بالا برود. این رفتار باعث افزایش تقاضا می شود و افزایش تقاضا هم قیمت ها را بیشتر بالا می برد. از طرف دیگر، فروشندگان هم وقتی می بینند نرخ ارز ناپایدار است، از فروش کالا خودداری می کنند یا قیمت ها را بالا می برند تا از ضرر احتمالی جلوگیری کنند. این رفتارها باعث می شود تورم حتی سریع تر از افزایش نرخ ارز رشد کند. یکی دیگر از اثرات نوسانات نرخ ارز، افزایش هزینه حمل ونقل و انرژی است. بسیاری از کشورها سوخت، قطعات خودرو، لاستیک، ماشین آلات حمل ونقل و حتی خدمات تعمیراتی را از خارج وارد می کنند. وقتی نرخ ارز بالا می رود، هزینه این موارد هم افزایش پیدا می کند و در نتیجه هزینه حمل ونقل کالاها بالا می رود. وقتی هزینه حمل ونقل بالا برود، قیمت نهایی کالاهای اساسی نیز افزایش می یابد. به همین دلیل است که حتی اگر قیمت یک کالا در کارخانه ثابت بماند، باز هم ممکن است در بازار گران تر شود، چون هزینه رساندن آن به دست مردم افزایش یافته است. نوسانات نرخ ارز همچنین باعث افزایش هزینه تولید در بخش کشاورزی می شود. کشاورزان برای تولید محصولات خود به کود، سم، بذر، ماشین آلات و تجهیزات نیاز دارند که بسیاری از آن ها وارداتی است. وقتی نرخ ارز بالا می رود، هزینه این نهاده ها افزایش پیدا می کند و کشاورز مجبور می شود قیمت محصول خود را بالا ببرد. این موضوع باعث می شود قیمت کالاهای اساسی مثل گندم، برنج، سبزیجات، میوه و گوشت افزایش پیدا کند. بنابراین نوسانات نرخ ارز نه تنها بر کالاهای صنعتی، بلکه بر مواد غذایی نیز اثر مستقیم دارد. یکی دیگر از پیامدهای مهم نوسانات نرخ ارز، افزایش انتظارات تورمی است. یعنی مردم و تولیدکنندگان انتظار دارند قیمت ها در آینده بیشتر شود. وقتی این انتظار شکل بگیرد، حتی اگر نرخ ارز ثابت بماند، باز هم قیمت ها بالا می رود، چون همه از ترس آینده قیمت ها را افزایش می دهند. این انتظارات تورمی یکی از خطرناک ترین عوامل تورم است، چون حتی بدون تغییر واقعی در نرخ ارز هم می تواند قیمت ها را بالا ببرد.

نوسانات نرخ ارز همچنین باعث کاهش ارزش پس انداز مردم می شود. وقتی پول ملی ارزش خود را از دست می دهد، پس اندازهای مردم نیز بی ارزش می شود. این موضوع باعث می شود مردم برای حفظ ارزش پول خود به خرید طلا، ارز یا کالاهای سرمایه ای روی بیاورند. این رفتار باعث افزایش تقاضا برای این کالاها و در نتیجه افزایش قیمت آن ها می شود. افزایش قیمت دارایی ها نیز به طور غیرمستقیم تورم را تشدید می کند و فشار بیشتری بر مردم وارد می کند. در نهایت، نوسانات نرخ ارز باعث بی ثباتی اقتصادی و کاهش سرمایه گذاری می شود. 

وقتی سرمایه گذاران نمی دانند نرخ ارز در آینده چه خواهد شد، نمی توانند برای تولید یا توسعه کسب وکار برنامه ریزی کنند. این بی ثباتی باعث کاهش تولید و افزایش وابستگی به واردات می شود. کاهش تولید داخلی یعنی کمبود کالا و کمبود کالا یعنی افزایش قیمت. بنابراین نوسانات نرخ ارز نه تنها تورم ایجاد می کند، بلکه زمینه را برای تورم های آینده نیز فراهم می کند. 

معتقدم نوسانات نرخ ارز همچون یک زنجیره عمل می کند که از واردات شروع می شود، به تولید داخلی می رسد، سپس به بازار مصرف منتقل می شود و در نهایت به سفره مردم ضربه می زند. افزایش نرخ ارز باعث افزایش هزینه واردات، افزایش هزینه تولید، افزایش هزینه حمل ونقل، افزایش انتظارات تورمی و کاهش ارزش پول مردم می شود. همه این عوامل دست به دست هم می دهند تا قیمت کالاهای اساسی بالا برود و تورم افزایش پیدا کند.