چالش ها و فرصت های صادرات محصولات دانش بنیان ایرانی به بازارهای نوظهور (راهبردهایی برای موفقیت پایدار)
با توجه به پتانسیل بالای محصولات فناورانه ایرانی و نیاز روز افزون بازارهای نوظهور به راه حل های خلاقانه ، شناخت دقیق موانع و همچنین بهره برداری از فرصت های موجود ، امری حیاتی برای توسعه صادرات غیرنفتی و ارتقاء جایگاه ایران در اقتصاد جهانی است. در این یادداشت ، موانع کلیدی در سه حوزه ساختاری ، محیطی و عملیاتی شناسایی و تحلیل شده و سپس راهبردهای عملیاتی و سیاستی برای غلبه بر این چالش ها و بهره برداری حداکثری از فرصت ها ارائه می گردد.
در دهه اخیر ، اقتصاد جهانی شاهد تغییرات بنیادین و ظهور روندهای جدیدی بوده است که مفهوم رقابت و توسعه را دگرگون کرده است. در این میان ، اقتصاد دانش بنیان به عنوان موتور محرک نوآوری و رشد اقتصادی مطرح شده است . جمهوری اسلامی ایران نیز با سرمایه گذاری در بخش علم و فناوری و حمایت از شرکت های دانش بنیان، توانسته است در برخی حوزه ها به توانمندی های قابل توجهی دست یابد. با این حال ، موفقیت در بازار داخلی با موفقیت در بازارهای جهانی ، به ویژه بازارهای نوظهور ، تفاوت های چشم گیری دارد. بازارهای نوظهور که با رشد اقتصادی سریع ، جمعیت جوان و نیازهای رو به تغییر شناخته می شوند ، پتانسیل عظیمی برای محصولات دانش بنیان ایرانی دارند. اما پیچیدگی های این بازارها ، رقابت شدید، و موانع داخلی و خارجی ، دستیابی به این پتانسیل را با چالش های جدی روبرو ساخته است.
بازارهای نوظهور رشد اقتصادی بالا ، جمعیت جوان، توسعه زیر ساخت ها ، تغییرات سیاسی و اجتماعی ، ریسک پذیری بالاتر اما با پتانسیل بازدهی زیاد دارند.مانند بازارهای کشورهای آسیای میانه، آفریقا ، آمریکای لاتین.
اهمیت صادرات دانش بنیان برای کشور ایران: *کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی .*ایجاد اشتغال مولد و دانش محور.*افزایش درآمدهای ارزی.*انتقال فناوری و ارتقاء سطح علمی و فناورانه کشور. *تقویت برند ملی و افزایش نفوذ منطقه ای و جهانی.
می توان راهبردها و پیشنهادهایی برای توسعه صادرات از جمله ؛ تحقیقات بازار هدفمند یعنی اینکه شناسایی بازارهای با بیشترین همخوانی و بومی سازی محصول و استراتژی بازاریابی ، توسعه برند و حضور آنلاین قوی ، کسب استانداردهای بین المللی ، ایجاد شبکه های توزیع و نمایندگی ، بهره گیری از ابزارهای مالی صادراتی ، ارتقاء توانمندی های تیم صادرات این موارد را جزء راهبردهای عملیاتی برای صادرات شرکت های دانش بینان می توان ذکر کرد .
و یکسری راهبردهای سیاستی و حمایتی (برای دولت و نهادهای حاکمیتی ) می توان به ؛ تسهیل دسترسی به منابع مالی مانند تقویت صندوق نوآوری ، توسعه ابزارهای تامین مالی صادرات ،حمایت از برندسازی ملی و بین المللی ، رفع موانع مقرراتی و گمرکی ، تقویت دیپلماسی اقتصادی و تجاری مانند فعال سازی رایزن های بازرگانی ، امضای توافق نامه های تجاری ؛ حمایت از تحقیق و توسعه و استانداردسازی ، تمرکز بر آموزش نیروی انسانی .
در نتیجه می توان گفت ؛ صادرات محصولات دانش بینان به بازارهای نوظهور، مسیری پر از چالش اما سرشار از فرصت برای اقتصاد ایران است. غلبه بر موانع داخلی و خارجی،نیازمند رویکردی جامع و چندوجهی است که هم شامل اقدامات عملیاتی شرکت ها و هم حمایت های موثر از سوی سیاست گذاران باشد. با اجرای راهبردهای پیشنهادی ، ایران می تواند جایگاه شایسته ای را در بازارهای جهانی محصولات فناورانه کسب کرده و گامی بلند در جهت تحقق اهداف اقتصاد مقاومتی و توسعه پایدار بردارد.
دکتر فاطمه صدقی ثابت(مدرس دانشگاه)