نقدی بر حکم قتل اکراهی در حقوق ایران
طبق حقوق کیفری ایران، در قتل مبتنی بر اکراه، اکراه کننده حبس ابد دارد و اکراه شونده قصاص می شود. بر خلاف دیگر صور اکراه که سبب اقوی از مباشر محسوب میشود. دلیل آن این است که جان هیچ کس بر دیگری برتر نیست. این حکم حاصل فتوای فقهاست. هرچند البته آیت الله خویی در مبانی تکمله المنهاج حکم دیه برای اکراه شونده و حبس ابد برای اکراه کننده را بعید نمیداند…
اما در حقوق فرانسه، اکراه مطلقا سبب اقوی از مباشر است. حتی در قتل. به نظر می رسد این حکم درست تر است.
آیا برتر نبودن جان کسی بر دیگری، دلیل خوبی برای این حکم است؟ آیا کسی که اکراه می شود باید بنا بر این دلیل کشته شود؟ این سخن بیشتر شبیه سرزنش اخلاقی است. از نظر اخلاقی کار وی خوب نبوده است اما این دلیلی است بر کشتن او؟!
واضح این است که در اکراه، عنصر روانی مخدوش است و به همین دلیل رافع مسئولیت است. قانونگذار ایران نیز اکراه را قبول کرده است. در اکراه مسئولیت انتقال می یابد به اکراه کننده. اما در قتل این کار انجام نمی شود زیرا جان کسی بر دیگری برتر نیست و مکره اگر کسی را بکشد باید قصاص شود. این کار ضد اخلاق است اما نباید مانع انتقال مسئولیت و مانع رفع مسئولیت قتل مکره شود! این کار در واقع قصاص فرد برای کار غیراخلاقی است! زیرا عنصر روانی وجود نداشته است!
نهایتا بایستی به مکره درس اخلاق داد…
در این حکم، کار غیراخلاقی مانع انتقال مسئولیت شده و مجازات قصاص نفس را در پی خود دارد که در واقع اصلا متناسب با عمل فرد و با این بهانه و دلیل نیست! ضمانت اجرای بی اخلاقی واضح است که قصاص نیست…