قیام ۱۵ خرداد یک نقطه عطف تاریخی

قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ یکی از رویدادهای مهم تاریخ معاصر ایرانه. این قیام در اعتراض به دستگیری امام خمینی (ره) پس از سخنرانی ایشان علیه لایحه انجمن های ایالتی و ولایتی و به طور کلی سیاست های رژیم پهلوی شکل گرفت.
پیشزمینه و بستر تاریخی:
در اوایل دهه ۴۰، محمدرضا پهلوی با حمایت آمریکا دست به اجرای مجموعه اصلاحاتی زد که به انقلاب سفید معروف شد. این اصلاحات شامل اصلاحات ارضی، فروش کارخانه های دولتی بود. امام خمینی به عنوان یکی از مراجع تقلید وقت، به شدت با این برنامه ها مخالفت کرد و آنها را مغایر با اسلام و استقلال کشور دانست.

سخنرانی عاشورا و دستگیری:
در روز عاشورای سال ۱۳۴۲ ۱۳ خرداد امام خمینی در مدرسه فیضیه قم سخنرانی تندی علیه شاه و اسرائیل ایراد کرد. دو روز بعد، در بامداد ۱۵ خرداد، ماموران ساواک ایشان را دستگیر و به تهران منتقل کردند. خبر دستگیری خیلی سریع در شهرهای مذهبی پیچید و مردم خودجوش به خیابان ها ریختند.

ابعاد سرکوب و تلفات:
تعداد کشته شدگان این قیام دقیقا مشخص نیست و آمارهای مختلفی از ۱۵ تا ۱۵۰۰ نفر ذکر شده. در ورامین، مردم روستاهای اطراف با چوب و چماق به سمت تهران حرکت کردن که با تانک و مسلسل مواجه شدن. بسیاری از روحانیون و فعالان سیاسی هم دستگیر و زندانی شدن.

اهمیت تاریخی:
قیام ۱۵ خرداد اگرچه سرکوب شد، اما اولین جرقه های یک جنبش فراگیر علیه رژیم پهلوی بود. این واقعه باعث شد نام امام خمینی به عنوان رهبر مخالفان بر سر زبان ها بیفته و زمینه ساز تبعید ایشان به ترکیه و بعد عراق بشه. بسیاری از تحلیلگران این قیام را سرآغاز انقلاب اسلامی می دونن که ۱۵ سال بعد به پیروزی رسید.