گواهی سپرده کالایی چیست؟

گواهی سپرده کالایی چیست؟ هر آنچه باید بدانید!

گواهی سپرده کالایی از انواع اوراق بهادار است که بیانگر مالکیت صاحب گواهی بر مقدار معینی کالا است. پشتوانه این گواهی، قبض انباری است که توسط بورس کالا صادر می شود. در واقع، انبارهایی در بورس کالا پذیرش می شوند، سپس، کالاهای مورد نظر به این انبارها وارد شده و قبض هایی تحت عنوان گواهی سپرده کالایی، در قبال این کالاها صادر می شود که قابلیت معامله در بازار سرمایه را دارند.

تاریخچه گواهی سپرده کالایی در ایران

در ۱۲ خرداد سال ۱۳۹۳، شورای عالی بورس و اوراق بهادار، گواهی سپرده کالایی را به عنوان یکی از ابزارهای مالی جدید در بازار اوراق بهادار شناسایی و تصویب کرد. این اوراق برای اولین بار در سال ۱۳۹۴ و به منظور تامین مالی دولت مورد استفاده قرار گرفت. دولت برای افزایش بهره وری در بخش کشاورزی و فروش ذرت استان های فارس، کرمانشاه و خوزستان، از این اوراق به طور آزمایشی استفاده کرد. در اواخر سال ۱۳۹۴، این اوراق به بازار سکه نیز راه پیدا کرد. با توجه به تجربه موفقی که در این معاملات حاصل شد، بورس کالا، انبارهای بیشتری را برای ورود کالاهای مورد نظر گواهی پذیرش کرد و این اوراق را به منظور تامین مالی سایر بازارها به کار گرفت.

تاریخچه گواهی سپرده کالایی در جهان

گواهی سپرده کالایی در بورس های کالای قزاقستان، هند، آفریقای جنوبی و بورس فلزات لندن تعریف شده است. این گواهی با اسامی مختلف اما سازوکار مشابه در بورس کالای این کشورها مورد استفاده قرار می گیرد. در هر یک از بورس های کالای مذکور، شکل اجرایی معاملات گواهی سپرده کالایی متفاوت است، اما همه این معاملات از یک سری اصول کلی پیروی می کنند.

این اصول شامل نیازمندی مالک کالا به یک انبار استاندارد جهت نگهداری کالا، تحویل کالای استاندارد و صدور قبض انبار است که در این قبض اطلاعاتی مانند تاریخ سررسید، جزئیات کمی و کیفی کالا و نام مالک کالا درج شده و امکان فروش کالای مورد نظر را برای فعالان بازار فراهم می سازد. نمونه های موفق معاملات گواهی سپرده کالایی، بیشتر در بورس هایی که بر محصولات کشاورزی متمرکز شده اند، مشاهده می شوند.

از جمله این بورس ها می توان بورس کشاورزی ابوجا در نیجریه، بورس کشاورزی مالاوی و بورس SAFEX در آفریقای جنوبی را نام برد که دارای زیرساخت معاملات گواهی سپرده کالایی متمرکز هستند. همچنین، در زمینه کالاهای صنعتی، بورس فلزات لندن، معاملات گواهی سپرده کالایی را مدیریت می کند.

گواهی سپرده کالایی چه کاربردی دارد؟

گواهی سپرده کالایی علاوه بر اینکه موجب سهولت در معاملات کالا می شود، کاربردهای دیگری نیز دارد که به چند مورد آن اشاره می کنیم :

۱. گواهی سپرده کالایی دارای ورقه بهادار بوده و قابلیت معامله در بازارهای مختلف را دارد.

۲. گواهی سپرده کالایی از انواع اوراق بهادار محسوب می شود لذا می توان با وثیقه قرار دادن این اوراق، برای دریافت تسهیلات از بانک ها و موسساتی ک توسط سازمان بورس معرفی می شود، اقدام کرد.

۳. در قراردادهای آتی و اختیار معامله، فروشنده می تواند به جای تحویل کالای پایه در تاریخ سررسید، گواهی سپرده کالایی کالای پایه را خریداری کرده و در تاریخ سررسید به خریدار تحویل داد.

مزایای گواهی سپرده کالایی

این اوراق برای تولیدکنندگان، مصرف کنندگان و سایر فعالان بازار دارای مزایای زیر است :

۱. مزایای گواهی سپرده کالایی برای تولیدکنندگان

· تولیدکنندگان می توانند کالاهای خود را در انبارهای استاندارد و تحت نظارت بورس کالا، نگهداری کنند.

· با توجه به اینکه قیمت ها در بازار به صورت روزانه منتشر می شود، قیمت ها شفاف بوده و دارای ثبات هستند.

· تولیدکنندگان می توانند از این اوراق به عنوان وثیقه برای دریافت تسهیلات استفاده کنند.

· نقدشوندگی در بازار برای کالاهای راکد تولید شده، افزایش می یابد.

۲. مزایای گواهی سپرده کالایی برای مصرف کنندگان

· کالاهایی که به انبارهای تحت نظارت بورس وارد می شوند باید دارای استانداردهای خاصی باشند که باعث بالا رفتن کیفیت کالا ها برای خریداران شده است.

· خریدار کالای مورد نظر خود را با قیمت رقابتی خریداری می کند.

۳. مزایای گواهی سپرده کالایی برای فعالان بازارهای مالی

· فعالان بازار می توانند از نوسانات قیمت کالاها در این بازار، برای کسب سود استفاده کنند.

· در خرید و فروش های پی درپی، نیازی به جابجایی و تحویل فیزیکی کالا نیست و تنها با خرید وفروش گواهی سپرده کالایی، معامله صورت می گیرد.

· قابلیت نقدشوندگی در این نوع معاملات بالاست.

انواع معاملات گواهی سپرده کالایی

معاملات گواهی سپرده کالایی به دو صورت پیوسته و ناپیوسته، صورت می گیرد :

معاملات ناپیوسته

در این نوع معاملات تنها امکان خرید گواهی سپرده کالایی وجود دارد؛ یعنی شخص خریدار امکان فروش این اوراق گواهی را نداشته و باید پس از خریداری، در زمان سررسید، کالای مورد نظر خود را از انبارهای بورس کالا تحویل بگیرد.

معاملات پیوسته

در این نوع معاملات، این اختیار برای خریدار وجود دارد که اوراق گواهی خریداری شده را تا زمان سررسید به فروش برساند یا اینکه اوراق را نگهداری کرده و در زمان سررسید، کالای مورد نظر خود را از انبارهای بورس کالا تحویل بگیرد.

کالاهای قابل عرضه در گواهی سپرده کالایی چه ویژگی هایی دارند؟

به طور کلی، گواهی سپرده کالایی برای کالاهایی عرضه می شود که بتوان برای آنها، استانداردهای مشخصی را تعریف کرد که این استانداردها شامل موارد زیر است :

· کالای مورد نظر باید قابل تفکیک باشد.

· اگر کالایی دارای تقاضای مازاد باشد، دلیلی برای نگهداری آن در انبار وجود نداشته باشد.

· با گذشت زمان، کیفیت کالا تغییر نکند.

· کالا نیاز به نگهداری در انبار داشته باشد.

انواع گواهی سپرده کالایی

بر اساس مطالب گفته شده، مهم ترین کالاهایی که هم اکنون در بورس کالا، برای آنها گواهی سپرده کالایی تعریف شده، شامل موارد زیر است :

گواهی سپرده کالایی سکه طلا

این نوع از گواهی سپرده کالایی، یکی از گواهی هایی است که دارای حجم بالای معاملاتی است. لازم به ذکر است که ارزش هر برگ از گواهی سپرده کالایی سکه طلا، معادل ۰/۰۱ قیمت سکه است؛ یعنی برای خرید یک سکه کامل باید ۱۰۰ برگه گواهی سپرده کالایی سکه را خریداری کنید.

گواهی سپرده کالایی زعفران

این نوع گواهی سپرده کالایی، از بهمن سال ۹۵ وارد بورس کالا شده و واحد آن بر حسب گرم است؛ یعنی ارزش هر برگه گواهی سپرده کالایی زعفران معادل ۱ گرم زعفران است.

گواهی سپرده کالایی پسته

گواهی سپرده کالایی پسته، از سال ۹۶ وارد بورس کالا شده و واحد آن بر حسب کیلوگرم است؛ یعنی ارزش هر برگه گواهی سپرده کالایی پسته معادل یک کیلوگرم پسته است.

علاوه بر موارد بالا، هم اکنون گواهی سپرده کالایی برای برنج، نخود، زیره سبز، کاتد مس، میلگرد، سنگ آهن و سیمان نیز در بورس کالا مورد معامله قرار می گیرد. در ادامه، گواهی سپرده کالایی سیمان را به تفصیل شرح خواهیم داد :

· ارزش هر برگ گواهی برنج، نخود و زیره معادل یک گیلوگرم از کالاهای مذکور است.

· ارزش هر برگ گواهی سیمان معادل ۱۰۰۰ کیلوگرم سیمان است.

· ارزش هر برگ گواهی کاتد مس معادل ۲۰۰۰۰ کیلوگرم کاتد مس است.

· ارزش هر برگ گواهی میلگرد معادل ۲۵۰۰۰ کیلوگرم میلگرد است.

· ارزش هر برگ گواهی سنگ آهن معادل ۱۰۰۰ کیلوگرم سنگ آهن است.

فرآیند پذیرش انبارها در بورس کالای ایران

تولیدکنندگان برای عرضه کالای خود به صورت گواهی سپرده کالایی باید به بورس کالا مراجعه کرده و مراحل زیر را طی کنند :

۱. متقاضی باید فرم تقاضانامه پذیرش انبار و گزارش امکان سنجی را تکمیل کند.

۲. مدارک، توسط کمیته پذیرش کالا در بورس کالا، مورد بررسی قرار می گیرد.

۳. در صورت تایید کمیته پذیرش، باید بازرسی فنی از انبار صورت گیرد تا مطابقت انبار با استانداردهای لازم، بررسی شود.

۴. ضمانت های لازم باید به شرکت سپرده گذاری مرکزی و تسویه وجوه، ارائه شود.

۵. تکمیل مستندات، پرداخت کارمزد پذیرش انبار و ارائه بیمه نامه به بورس کالا.

گواهی سپرده کالایی چگونه معامله می شود؟

معامله گواهی سپرده کالایی از طریق سامانه معاملات آنلاین کارگزاری ها انجام می شود. در واقع، برای خرید و فروش این گواهی، نیازی به دریافت کد بورسی مجزا از بورس کالا نیست. شما می توانید پس از احراز هویت در سامانه سجام و دریافت کد بورسی، از طریق سامانه معاملات آنلاین کارگزاری خود، اقدام به خرید و فروش گواهی کنید.