واکاوی زمینه های پنهان کاری و کاهش شفافیت در نگهداری دارایی های رمزنگاری شده توسط شرکت ها با تاکید بر خلاء استانداردهای شناسایی ، اندازه گیری و افشا در چارچوب IFRS و نظام حسابداری ایران

عنوان : 

واکاوی زمینه های پنهان کاری و کاهش شفافیت در نگهداری دارایی های رمزنگاری شده توسط شرکت ها با تاکید بر خلاء استانداردهای شناسایی ، اندازه گیری و افشا در چارچوب IFRS و نظام حسابداری ایران

نویسندگان : 

1 - امیرحسین قاسمی ، * ، 2 - نرگس نژادرسول 

1- نویسنده ، امیرحسین قاسمی ، کارشناسی ارشد ، رشته حسابداری ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی ، تهران ، ایران 

 ایمیل : amirhghasemi99@outlook.com

2- همکار نویسنده ، نرگس نژادرسول ، کارشناسی ارشد ، رشته حسابداری ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد پرند ، تهران، ایران.

 ایمیل : narges.nejadrasool@gmail.com 

چکیده : 

رمزارزها به دلیل ماهیت غیرمتمرکز، نوسان شدید قیمت، قابلیت انتقال سریع و نبود استاندارد حسابداری اختصاصی، فرصت هایی برای نگهداری دارایی ها بدون شفافیت کامل در صورت های مالی شرکت ها ایجاد کرده اند. این یادداشت علمی با رویکرد توصیفی-تحلیلی، زمینه های احتمالی پنهان کاری یا کاهش شفافیت در نگهداری دارایی های رمزنگاری شده را مورد بررسی قرار می دهد و چالش های ناشی از خلا استانداردهای شناسایی، اندازه گیری و افشا را در دو سطح بین المللی (چارچوب IFRS) و نظام حسابداری ایران تحلیل می کند. یافته ها نشان می دهد که طبقه بندی غالب این دارایی ها به عنوان دارایی نامشهود تحت IAS 38 (یا معادل ایرانی آن) و محدودیت الزامات افشا، امکان نمایش ناقص ارزش اقتصادی دارایی ها را فراهم آورده است. در پایان، بر ضرورت تدوین استاندارد یا رهنمود اختصاصی به منظور افزایش قابلیت مقایسه، مربوط بودن و سودمندی اطلاعات مالی تاکید می شود.

کلیدواژه ها : 

حسابداری رمزارزها، دارایی های نامشهود، IAS 38، افشای اطلاعات مالی، استانداردهای حسابداری ایران، پنهان کاری دارایی ها، شفافیت گزارشگری مالی، خلا استانداردی

: Title

 

Analyzing the Grounds for Concealment and Reduced Transparency in Corporate Holdings of Cryptocurrency Assets with Emphasis on the Gap in Recognition, Measurement, and Disclosure Standards within the IFRS 

 Framework and Iran’s Accounting System

: Compiler

 

 AmirHosein Ghasemi *, 1

2 - Narges nejadrasoul

 - 1

Corresponding-Author * : - Master of Accounting , Islamic Azad University Central Tehran Branch , Tehran , Iran Email : amirhghasemi99@outlook.com

- 2

 Co-Author : Master of Accounting , Islamic Azad University, Parand, , Iran

Email : narges.nejadrasool@gmail.com

: Abstract

Cryptocurrencies, due to their decentralized nature, high price volatility, and the absence of a specific accounting standard, create opportunities for companies to hold assets with incomplete transparency in financial statements. This scientific note examines the potential methods of concealment or reduced transparency in cryptocurrency holdings and analyzes the challenges arising from the lack of comprehensive standards for recognition, measurement, and disclosure under IFRS and Iran’s accounting system. The dominant classification of these assets as intangible assets under IAS 38 (or its Iranian equivalent), combined with limited disclosure requirements, often results in understatement of economic value. The study concludes that the existing gap in standards undermines the comparability and usefulness of financial information, and recommends the development of specific guidance emphasizing fair value measurement and detailed quantitative and qualitative disclosures

۱. مقدمه :

در سال های اخیر ، نگهداری رمزارزها توسط شرکت ها به عنوان ذخیره ارزش ، ابزار سرمایه گذاری یا حتی بخشی از مدیریت نقدینگی، به طور چشمگیری افزایش یافته است. هدف اصلی گزارشگری مالی، ارائه اطلاعات مفید ، مربوط، قابل اتکا و قابل مقایسه به استفاده کنندگان صورت های مالی است. با این حال ، رمزارزها به دلیل ویژگی های منحصربه فردی مانند نبود پشتوانه قراردادی، ماهیت کاملا دیجیتال، وابستگی به کلید خصوصی و نوسان بسیار شدید قیمت، در چارچوب استانداردهای حسابداری موجود به خوبی جای 

نمی گیرند .

این عدم تطابق مفهومی و عملی، می تواند زمینه ای برای نگهداری دارایی ها بدون نمایش کامل ارزش اقتصادی آن ها یا بدون افشای کافی فراهم کند. در نتیجه، شفافیت گزارشگری مالی کاهش یافته و استفاده کنندگان ممکن است تصویر ناقصی از وضعیت مالی شرکت دریافت کنند. هدف این یادداشت علمی، واکاوی زمینه های پنهان کاری و کاهش شفافیت در نگهداری دارایی های رمزنگاری شده و بررسی چالش های ناشی از خلا استانداردهای شناسایی، اندازه گیری و افشا در چارچوب IFRS و نظام حسابداری ایران است.

۲.زمینه های احتمالی پنهان کاری و کاهش شفافیت :

شرکت ها می توانند از ویژگی های فنی رمزارزها و خلاهای موجود در استانداردهای حسابداری برای کاهش شفافیت بهره ببرند. مهم ترین زمینه ها عبارتند از :

- طبقه بندی به عنوان دارایی نامشهود و به کارگیری مدل بهای تمام شده : بر اساس رهنمود رسمی کمیته تفسیر استانداردهای بین المللی گزارشگری مالی (IFRIC) در سال ۲۰۱۹، رمزارزها معمولا نقد ، معادل نقد یا ابزار مالی محسوب نمی شوند . در صورتی که برای فروش در روال عادی فعالیت تجاری نگهداری نشوند، تحت استاندارد بین المللی حسابداری ۳۸ (IAS 38) قرار می گیرند. در مدل بهای تمام شده، افزایش ارزش شناسایی نمی شود و تنها زیان کاهش ارزش ثبت می گردد که در بسیاری از موارد قابل برگشت نیست. این رویه می تواند منجر به نمایش ارزش دفتری بسیار کمتر از ارزش اقتصادی واقعی دارایی در ترازنامه شود .

- نگهداری از طریق کیف پول های شخصی، نهادهای واسط یا حوزه های قضایی با نظارت ضعیف : کنترل رمزارزها اساسا وابسته به دسترسی به کلید خصوصی است. نگهداری این دارایی ها در کیف پول های شخصی مدیران، شرکت های وابسته، صرافی های خارجی یا حوزه های قضایی با الزامات افشای پایین، می تواند دارایی را عملا از ترازنامه شرکت خارج کند یا ردیابی آن را بسیار دشوار سازد.

- محدودیت الزامات افشا: الزامات افشای پیش بینی شده در IAS 38 عمدتا کلی و عمومی است و جزئیات کمی مانند تعداد واحدهای نگهداری شده، بهای تمام شده، ارزش منصفانه و تغییرات طی دوره را به طور خاص برای رمزارزها الزامی نمی کند. این موضوع امکان ارائه اطلاعات ناقص یا کلی را افزایش می دهد.

- استفاده از ساختارهای پیچیده یا طبقه بندی نادرست: طبقه بندی رمزارزها به عنوان موجودی کالا (IAS 2) تنها در شرایط محدود (مانند فعالیت کارگزاری یا صرافی های رمزارزی) مجاز است. تفسیر نادرست از مدل کسب وکار یا استفاده از ساختارهای حقوقی پیچیده می تواند زمینه طبقه بندی نامناسب را فراهم آورد.

این روش ها لزوما به معنای نقض قوانین نیستند، اما شفافیت گزارشگری مالی را کاهش داده و ریسک گمراهی استفاده کنندگان صورت های مالی را افزایش می دهند .

۳. چالش های بین المللی ناشی از خلا استانداردها در چارچوب IFRS :

در حال حاضر هیچ استاندارد اختصاصی برای حسابداری رمزارزها در مجموعه استانداردهای بین المللی گزارشگری مالی (IFRS) وجود ندارد و رویه های جاری عمدتا بر رهنمود IFRIC سال ۲۰۱۹ متکی است. این خلا استانداردی چالش های متعددی ایجاد کرده است :

- عدم انعکاس کامل نوسانات قیمت در صورت سود و زیان. در حالی که در ایالات متحده، استاندارد ASU 2023-08 اندازه گیری ارزش منصفانه را برای بسیاری از دارایی های دیجیتال الزامی کرده است، در IFRS همچنان مدل بهای تمام شده یا تجدید ارزیابی محدود حاکم است.

- مشکلات جدی در اندازه گیری ارزش منصفانه به دلیل نوسان شدید قیمت و ماهیت بازارهای غیرمتمرکز و گاه غیرشفاف.

- چالش های حسابرسی شامل اثبات وجود و مالکیت (وابستگی به کلید خصوصی)، ارزشیابی مستقل و ارزیابی ریسک های نگهداری و امنیت سایبری.

- ناهمگونی قابل توجه در رویه های حسابداری شرکت های مختلف که قابلیت مقایسه صورت های مالی را به شدت تضعیف می کند.

اگرچه نهادهایی مانند FASB گام های مهمی به سوی رویکرد ارزش منصفانه برداشته اند، اما در سطح جهانی هنوز هماهنگی و استاندارد واحدی وجود ندارد و این موضوع یکی از مهم ترین خلاهای گزارشگری مالی معاصر محسوب می شود .

۴. چالش ها در نظام حسابداری ایران :

استانداردهای حسابداری ایران که در سال های اخیر مسیر همگرایی با IFRS را طی کرده اند، نیز فاقد استاندارد یا رهنمود اختصاصی برای رمزارزها هستند. طبقه بندی رایج این دارایی ها در عمل به عنوان دارایی نامشهود (استاندارد حسابداری شماره ۱۷) یا در موارد محدود موجودی کالا است. چالش های اصلی در محیط ایران عبارتند از:

- نبود هرگونه رهنمود رسمی از سوی سازمان حسابرسی یا کمیته تدوین استانداردهای حسابداری در خصوص شناسایی، اندازه گیری، ارائه و افشای رمزارزها.

- ابهام و پراکندگی مقرراتی: استفاده از رمزارز به عنوان ابزار پرداخت در داخل کشور ممنوع است و بانک ها و موسسات اعتباری از معامله مستقیم منع شده اند، در حالی که نگهداری و استخراج (با مجوز وزارت صمت) در چارچوب هایی مجاز شناخته شده است. تعدد نهادهای ناظر (بانک مرکزی، وزارت صمت، سازمان بورس و سایر دستگاه ها) به ابهام و عدم یکپارچگی افزوده است.

- مسائل مالیاتی و اجرایی : موضوع مالیات بر عایدی سرمایه در سال های اخیر مطرح شده، اما سازوکارهای عملیاتی برای دسترسی سازمان امور مالیاتی به داده های تراکنش ها و ثبت دقیق حسابداری همچنان با چالش های جدی روبه رو است.

- دشواری های حسابرسی و کنترل داخلی : محدودیت های ناشی از تحریم ها، دسترسی محدود به صرافی های بین المللی معتبر و ضعف زیرساخت های فنی، فرآیند اثبات مالکیت و ارزشیابی را برای حسابرسان و واحدهای حسابداری شرکت ها پیچیده تر کرده است.

مجموع این عوامل ، امکان نگهداری دارایی های دیجیتال با افشای محدود یا ناقص را افزایش داده و کیفیت و قابلیت اتکای گزارشگری مالی شرکت های ایرانی را تحت تاثیر قرار می دهد.

۵. نتیجه گیری و پیشنهادها :

خلاء استانداردهای اختصاصی برای شناسایی، اندازه گیری و افشای کامل رمزارزها، هم در چارچوب IFRS و هم در نظام حسابداری ایران، زمینه کاهش شفافیت و حتی پنهان کاری نسبی دارایی ها را فراهم کرده است. مدل بهای تمام شده تحت IAS 38 ارزش اقتصادی واقعی این دارایی ها را به خوبی منعکس نمی کند و الزامات افشای موجود نیز از کفایت لازم برخوردار نیست.

بر اساس بررسی های انجام شده، پیشنهادهای زیر ارائه می شود :

۱. تدوین استاندارد یا دست کم رهنمود اختصاصی توسط هیئت استانداردهای بین المللی حسابداری (IASB) و سازمان حسابرسی ایران با تاکید بر اندازه گیری ارزش منصفانه، افشای کمی و کیفی تفصیلی و معیارهای کنترل و مالکیت.

۲. الزام شرکت ها به افشای اطلاعات تفصیلی شامل تعداد واحدهای نگهداری شده، بهای تمام شده، ارزش منصفانه در تاریخ ترازنامه و ریسک های مرتبط با نگهداری و نقدشوندگی.

۳. توسعه رویه های حسابرسی مبتنی بر فناوری بلاکچین، تقویت کنترل های داخلی مرتبط با دارایی های دیجیتال و افزایش دانش حرفه ای حسابداران و حسابرسان در این حوزه.

این موضوع می تواند مبنای پژوهش های تجربی بیشتری در مورد رویه های واقعی شرکت های ایرانی و بین المللی قرار گیرد و برای دانشجویان، پژوهشگران و کارشناسان حرفه حسابداری ؛ دارای اهمیت نظری و کاربردی قابل توجهی باشد .

منابع :

۱. IFRS Interpretations Committee. (2019). Holdings of Cryptocurrencies – Agenda Decision. 

۲. International Accounting Standards Board. IAS 38 Intangible Assets.

۳. International Accounting Standards Board. IAS 2 Inventories. 

۴. Financial Accounting Standards Board. (2023). ASU 2023-08 Accounting for and Disclosure of Crypto Assets. 

۵. سازمان حسابرسی. استانداردهای حسابداری ایران (استاندارد شماره ۱۷: دارایی های نامشهود). 

۶. منابع تحلیلی حرفه ای مرتبط با حسابداری رمزارزها در نشریات حسابداری ایران و گزارش های موسسات بین المللی حسابرسی.