اگر گوشی را از کودکمان بگیریم، دقیقا چه چیزی را از او گرفته ایم؟

---

 

اگر گوشی را از کودکمان بگیریم، دقیقا چه چیزی را از او گرفته ایم؟

وقتی گوشی را از کودک می گیریم، معمولا تصور می کنیم فقط چند ساعت سرگرمی را از او گرفته ایم. اما برای بسیاری از کودکان، گوشی دیگر فقط وسیله بازی نیست. ممکن است دوست هایشان، گروه کلاسی، موسیقی، فیلم، بازی، جست وجو، بخشی از هویت اجتماعی و حتی راهی برای فرار از خستگی و تنهایی شان در آن باشد. بنابراین خاموش کردن صفحه، گاهی به معنای قطع شدن از بخشی از دنیای کودک است؛ دنیایی که برای ما شاید مجازی باشد، اما برای او کاملا واقعی است.

به همین دلیل، گرفتن گوشی بدون فهمیدن اینکه کودک در آن چه می کند، می تواند نتیجه معکوس داشته باشد. اگر وسط گفت وگویی با دوستانش گوشی را بگیریم، ممکن است او احساس کند ارتباطش را قطع کرده ایم. اگر بازی آنلاین برایش مهم است، شاید حس کند چیزی را که برایش ارزشمند بوده ناگهان بی اهمیت دانسته ایم. و اگر گوشی تنها راه فرار او از فشار و بی حوصلگی بوده، ممکن است با گرفتن آن، فقط نشانه را حذف کرده باشیم، نه مسئله اصلی را.

البته این به معنای آزاد گذاشتن کودک نیست. گوشی می تواند خواب، تمرکز، فعالیت بدنی، رابطه خانوادگی و حتی حال روانی کودک را تحت تاثیر قرار دهد و بعضی محتواها یا ارتباطات آنلاین واقعا خطرناک باشند. والد وظیفه دارد برای استفاده از فناوری مرز بگذارد. اما مرزگذاری با محرومیت ناگهانی فرق دارد. اگر کودک نداند چرا محدود می شود، چه زمانی می تواند دوباره از گوشی استفاده کند و برای زمان بدون صفحه چه گزینه هایی دارد، گوشی ممکن است از یک وسیله به میدان دائمی جنگ خانوادگی تبدیل شود.

مسئله مهم تر این است که آیا کودک اصلا مهارت جدا شدن از صفحه را یاد گرفته است یا نه. اگر همیشه تصمیم با والد باشد، کودک ممکن است تا زمانی که کسی بالای سرش ایستاده، گوشی را کنار بگذارد؛ اما وقتی نظارتی وجود نداشته باشد، نتواند خودش زمان استفاده را مدیریت کند. هدف تربیت دیجیتال باید این باشد که کودک به تدریج از «کنترل بیرونی» به «خودتنظیمی» برسد.

برای همین شاید قبل از گرفتن گوشی بد نباشد بدانیم کودک دقیقا در حال از دست دادن چیست. سرگرمی؟ ارتباط با دوستان؟ استراحت؟ تعلق به گروه همسالان؟ یا راهی برای فرار از چیزی که در زندگی واقعی برایش سخت است؟ پاسخ به این سوال، نوع برخورد ما را تغییر می دهد.

گاهی لازم است گوشی را از کودک بگیریم؛ اما مهم است بدانیم قرار است چه چیزی را جایگزین کنیم. اگر فقط صفحه را حذف کنیم و باقی روز پر از دستور، تکلیف، کلاس و بی حوصلگی باشد، طبیعی است که کودک دوباره دنبال همان صفحه بگردد.

شاید سوال درست این نباشد که «آیا گوشی برای کودک خوب است یا بد؟» بلکه این باشد: «گوشی در زندگی فرزند من چه نقشی پیدا کرده که اگر آن را از او بگیرم، چه چیزی واقعا از دست می رود؟» از همین سوال می توان فهمید که با یک عادت ساده روبه رو هستیم یا با بخشی از نیازهای برآورده نشده کودک.

دکتر محمدمهدی سیدناصری

حقوقدان، پژوهشگر حقوق کودک و آینده کودکی در عصر دیجیتال