تمایز بین امنیت زیستی و ایمنی زیستی در دامپزشکی حوزه صنعت

Biosecurity و Biosafety عملیاتی و تحقیقاتی تمایز

نویسنده: مهدیه نصیرپور| Mahdieh Nasirpour

چکیده

Biosecurity وBiosafety دو مفهوم کلیدی اما متمایز در مدیریت ریسک زیستی هستند که در بسیاری از برنامه های اجرایی و حتی متون علمی به اشتباه مترادف تلقی می شوند. این مقاله مروری با رویکردی تحلیلی–سیستمی، تفاوت های فلسفی، عملیاتی، تحقیقاتی و کاربردی این دو مفهوم را بررسی کرده و با تمرکز ویژه بر دامپزشکی در صنعت نشان می دهد کهBiosafety عمدتا بر حفاظت فردی و محیطی در مواجهه با عوامل زیستی تمرکز دارد، در حالی کهBiosecurity راهبردی کلان برای جلوگیری از ورود، استقرار و انتشار عوامل بیماری زا در سامانه های تولیدی، اکوسیستمی و اقتصادی است.

1. مقدمه

گسترش صنعت آبزی پروری،طیور و دامداری ها و ظهور بیماری های نوپدید، اهمیت مدیریت ریسک زیستی را بیش از پیش نمایان ساخته است. در این میان، تمایز دقیق بین دو مفهومBiosecurity وBiosafety برای طراحی برنامه های موثر کنترل بیماری ضروری است.

2. تعریف مفهومی Biosafety

Biosafety به مجموعه اقدامات فنی، مهندسی و مدیریتی اطلاق می شود که با هدف جلوگیری از مواجهه ناخواسته انسان، حیوان و محیط با عوامل زیستی خطرناک طراحی شده اند. این مفهوم بیشتر در محیط های کنترل شده مانند آزمایشگاه ها و مراکز تشخیصی کاربرد دارد.

3. تعریف مفهومی Biosecurity

Biosecurity راهبردی پیشگیرانه و سیستمی است که با هدف جلوگیری از ورود، استقرار، تکثیر و انتشار عوامل بیماری زا یا مهاجم در مقیاس مزرعه، منطقه یا کشور اجرا می شود و مستقیما با امنیت غذایی و اقتصادی مرتبط است.

4. تفاوت فلسفی و عملیاتی

Biosafety بر حفاظت از فرد و محیط کار تمرکز دارد، در حالی که Biosecurity حفاظت از سیستم های تولیدی و زنجیره های زیستی را هدف قرار می دهد. Biosafety غالبا واکنشی و Biosecurity ماهیتی پیشگیرانه دارد.

Biosafety در دامپزشکی 

در دامپزشکی ،Biosafety شامل استفاده از PPE، مدیریت پسماندهای بیولوژیک، سطوح ایمنی آزمایشگاهی و جلوگیری از آلودگی متقاطع در مراکز تشخیص بیماری است.

6. Biosecurity در دامپزشکی

Biosecurity در این حوزه شامل کنترل ورودی ها، قرنطینه زیستی، پایش فعال بیماری ها، کنترل جابجایی حیوان و تجهیزات و سیاست های منطقه بندی مزارع است.

7. مطالعه موردی: بیماری ISA

در بیماری ISA، اقداماتBiosafety کارکنان آزمایشگاه را محافظت می کند، اما تنها اجرای برنامه های Biosecurity مانند ممنوعیت جابجایی و معدوم سازی زیستی می تواند از گسترش اپیدمی جلوگیری کند.

8. نتیجه گیری

در دامپزشکی ،Biosafety شرط لازم برای حفاظت فردی است، اما Biosecurity شرط کافی برای حفاظت از صنعت، اقتصاد و امنیت غذایی کشور محسوب می شود.

9. رویکرد اختصاصی Biosecurity و Biosafety در آبزی پروری ایران

صنعت آبزی پروری ایران با تمرکز بر گونه هایی نظیر قزل آلای رنگین کمان، کپورماهیان، میگو(Litopenaeus vannamei) و ماهیان خاویاری، به طور ویژه در معرض مخاطرات زیستی قرار دارد. وابستگی به واردات تخم چشم زده، تراکم بالای مزارع، محدودیت منابع آب و تغییرات اقلیمی، اهمیتBiosecurity را در سطح ملی دوچندان می کند.

در ایران،Biosafety عمدتا در آزمایشگاه های تشخیص بیماری های آبزیان، مراکز تحقیقاتی و hatcheryها نمود پیدا می کند و شامل ایمنی پرسنل، مدیریت پسماند بیولوژیک و جلوگیری از نشت عوامل بیماری زا است. در مقابل،Biosecurity مستقیما با سیاست های قرنطینه، کنترل واردات تخم و لارو، پایش بیماری های OIE-listed و مدیریت تردد بین مزارع مرتبط است.

تجربه شیوع بیماری هایی نظیر IPN، VHS، Saprolegniasis و AHPND در سال های اخیر نشان داده است که ضعف در Biosecurity، حتی در حضور زیرساخت های مناسبBiosafety، می تواند منجر به تلفات گسترده، زیان اقتصادی و تهدید امنیت غذایی شود.

(References)

1. FAO (2010). Biosecurity for Aquaculture: Principles and Components. FAO Fisheries and Aquaculture Technical Paper.

2. OIE (World Organisation for Animal Health). Aquatic Animal Health Code. Latest Edition.

3. WHO (2006). Laboratory Biosafety Manual, 3rd Edition.

4. CDC & NIH (2020). Biosafety in Microbiological and Biomedical Laboratories (BMBL), 6th Edition.

5. Scarfe, A.D., Lee, C.S., & O’Bryen, P.J. (2015). Aquaculture Biosecurity: Prevention, Control, and Eradication of Aquatic Animal Disease.

6. Subasinghe, R. et al. (2001). Aquatic animal health management: opportunities and challenges for rural aquaculture development. FAO.

7. Bondad-Reantaso, M.G. et al. (2005). Pathogen risk analysis for aquatic animals. FAO Fisheries Technical Paper.

8. موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور (IREO). دستورالعمل های بهداشتی و قرنطینه ای آبزیان.

Biosafety مجموعه ای از اصول، فناوری ها و رویه هاست که برای

جلوگیری از مواجهه ناخواسته کارکنان، جامعه و محیط با عوامل زیستی خطرناک

در محیط های آزمایشگاهی، درمانی و تحقیقاتی به کار می رود.

Biosecurity مجموعه سیاست ها و اقدامات مدیریتی است که برای

جلوگیری از ورود، استقرار، گسترش یا سوءاستفاده عمدی یا غیرعمدی عوامل زیستی مضر

در سطح ملی، تولیدی، اکوسیستمی و اقتصادی طراحی می شود.

Biosafety بیشتر در:

• آزمایشگاه ها(BSL-1 تا BSL-4)

• مراکز تحقیقاتی

• بیمارستان ها

• مراکز تشخیص بیماری

Biosecurity بیشتر در:

• مزارع پرورش دام و آبزی

• Hatchery

• مرزهای ورودی کشور

• تجارت بین المللی

• زنجیره تامین غذا

• امنیت ملی زیستی

Biosafety = محافظت از فرد

Biosecurity = محافظت از صنعت

این دو مکمل اند نه مترادف.

Biosecurity بدون Biosafety: ناقص است

Biosafety بدون Biosecurity: کافی نیست

Biosafety بر کاهش ریسک مواجهه انسانی تمرکز دارد

Biosecurity بر جلوگیری از ورود و گسترش عوامل زیستی در سیستم های تولیدی و ملی

Biosafety مدیریت خطر زیستی در سطح تماس است،

Biosecurity مدیریت خطر زیستی در سطح سیستم.

Biosafetyاز دامپزشک کارکنان و متخصصان در حین چرخه و در مزرعه حفاظت می کند

Biosecurityاز صنعت، اقتصاد و امنیت غذایی در کشور محافظت می کند