ماهیت اعتباری عقد در قراردادهای هوشمند

25 آبان 1405 - خواندن 2 دقیقه - 9 بازدید

آیا الگوریتم می تواند از مقام ابزار ابراز اراده به مرتبه منشا تحقق اعتبار حقوقی ارتقا یابد؟

ظهور قراردادهای هوشمند، صرفا تحول در شیوه انعقاد و اجرای قرارداد نیست؛ بلکه می تواند زمینه بازاندیشی در مبانی نظری تشکیل عقد و ماهیت اعتبار حقوقی را فراهم آورد. در تلقی سنتی حقوق قراردادها، عقد در پی انشای اعتباری و انطباق ایجاب و قبول تحقق می یابد و اراده انسانی، در مقام منشا انشاء، نقشی بنیادین در شکل گیری رابطه حقوقی ایفا می کند. بااین حال، ورود سازوکارهای الگوریتمی به فرایند توافق، این مبانی را با پرسشی مواجه می سازد که پاسخ به آن، مستلزم فراتر رفتن از تحلیل های صرفا فنی یا اثباتی است.

به نظر می رسد فروکاستن قرارداد هوشمند به ابزاری برای ابراز اراده، بدون تامل در چگونگی تحقق انشاء در بستر الگوریتمی، نمی تواند تمام ابعاد مسئله را روشن سازد. در مقابل، پذیرش نقش مستقل الگوریتم در ایجاد اعتبار حقوقی نیز با دشواری های مفهومی مواجه است؛ زیرا میان تحقق یک فرایند محاسباتی و ایجاد ماهیتی اعتباری، لزوما ملازمه ای بدیهی وجود ندارد.

از این منظر، قراردادهای هوشمند را باید زمینه ای برای بازاندیشی در نسبت میان اراده، انشاء و اعتبار دانست؛ نسبتی که در آن، فناوری نه صرفا ابزار اجرای قواعد موجود، بلکه عاملی برای آشکار ساختن پرسش های بنیادین و گاه مغفول در نظریه تشکیل عقد است. اهمیت این تحول در آن است که مفهوم انشای اعتباری، در مواجهه با فرایندهای الگوریتمی، دیگر صرفا یک مبنای نظری تثبیت شده نیست، بلکه خود به موضوع تامل و بازسازی مفهومی تبدیل می شود.

در چنین چارچوبی، مسئله اصلی نه پذیرش یا نفی اعتبار قراردادهای هوشمند، بلکه تعیین حدود نقش الگوریتم در تکوین رابطه حقوقی است؛ مسئله ای که می تواند به بازتعریف نسبت میان اراده انسانی و تحقق اعتبار حقوقی بینجامد، بی آنکه ضرورتا به نفی مبانی سنتی حقوق قراردادها منتهی شود.