بررسی شکلی-تاریخی هستۀ اولیۀ کالبد معماری حرم مطهر رضوی با تکیه بر اسناد روایی و در تطابق با طرح‌مایه‌های معماری کاخ‌های ساسانی و صدر اسلام

Publish Year: 1399
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: Persian
View: 324

This Paper With 18 Page And PDF Format Ready To Download

  • Certificate
  • من نویسنده این مقاله هستم

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این Paper:

شناسه ملی سند علمی:

JR_BAGH-17-93_001

تاریخ نمایه سازی: 4 اسفند 1399

Abstract:

بیان مسئله: مجموعۀ حرم مطهر رضوی یکی از مهم‌ترین بناهای موجود در ایران است که از دو منظر آیینی و کالبدی اهمیت بسیار زیادی دارد. با این حال هنوز مطالعۀ چندانی دربارۀ ساختار اولیۀ فضایی بنای نخستین و فرایند گسترش کالبدی آن صورت نگرفته است. از این رو مطالعه و بررسی ساختار اولیه و نخستین مراحل تشکیل‌دهندۀ مجموعۀ حرم به درک ساختار فعلی آن کمک زیادی خواهد کرد.هدف پژوهش: در این پژوهش تلاش می‌شود تا ردپای بنای اولیه در وضعیت فعلی مجموعۀ حرم در اطراف بقعه مورد جست‌وجو قرار گیرد و سپس الگوی فضایی آن شناسایی شود.روش پژوهش: این مقاله با رویکردی «تفسیری-تاریخی» ساختار اولیۀ فضایی حرم در اطراف بقعه را بررسی خواهد کرد. از این رو ابتدا این فرضیه طرح شد که «ساختار فضایی بنای اولیۀ مدفن حضرت رضا (ع)، که گسترده‌تر از بقعه‌ای ساده (تک‌بنا) بوده است، از الگوهای شکلی و فضایی دوران ساسانی پیروی کرده است». سپس این فرضیه با اتکا بر متون تاریخی مورد بررسی قرار گرفت و در ادامه از طریق بررسی‌های شکلی، ردپای بنای اصلی در اطراف بقعه جست‌وجو شد و الگوی پیداشده با تعدادی از کاخ‌های ساسانی و صدر اسلام مقایسه شد. در انتها این سه دسته از اطلاعات با یکدیگر تطبیق داده شده‌اند.نتیجه‌گیری: اطلاعات به‌دست‌آمده نشان داد که محتمل است ساختار بنای اولیۀ حرم مطهر رضوی، که ریشه در کاخ «حُمَید بن قحطَبه» دارد، از ساختار معماری کاخ‌های ساسانی پیروی کرده باشد و نیز هندسۀ چلیپایی‌شکل (دارالسیاده) در کنار فضای ایوانی‌شکل (دارالحفاظ) مشابهت زیادی با الگوی فضایی کاخ‌های ساسانی دارد.

Authors

علی عبداللهی

کارشناس ارشد معماری اسلامی، دانشگاه بین المللی امامرضا (ع)، مشهد، ایران.

نوید جلائیان قانع

دانشجوی دکتری معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد، ایران.

آرمین مودی

کارشناس ارشد معماری اسلامی، دانشگاه بین المللی امامرضا (ع)، مشهد، ایران.

سجاد آئینی

دانشجوی دکتری معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد، ایران.

مراجع و منابع این Paper:

لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این Paper را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود Paper لینک شده اند :
  • ابن ابی زینب، محمد بن ابراهیم. (۱۳۷۶). ترجمه و متن ...
  • ‫ابن اثیر، عزالدین علی. (۱۳۵۱). تاریخ کامل (ج. 16، ترجمۀ ...
  • ‫ابن بابویه، محمد بن علی. (۱۳۶۲). عیون أخبار الرضا (ترجمۀ ...
  • ‫ابن حوقل، محمد بن ‎حوقل. (۱۳۶۶). صورة الارض، سفرنامۀ ابن حوقل ...
  • ابودلف خزرجی، مسعر بن مهلهل. (۱۳۵۴). ‫سفرنامۀ ابودلف در ایران، ...
  • ‫استرآبادی، میرزا مهدی. (۱۳۶۱). جهانگشای نادری. تهران: انجمن آثار ملی. ...
  • ‫اسفرازی، معین‌الدین محمد. (1339). روضات الجنات فی اوصاف مدینة هرات ...
  • اصطخری، ابراهیم بن محمد. (۱۳۶۸). المسالک و الممالک (به اهتمام ...
  • ‫اعتماد السلطنه، م‍ح‍م‍دح‍س‍ن بن ع‍ل‍ی. (۱۳۶۲). مطلع الشمس (ج. 2 ...
  • ‫اعتماد السلطنه، م‍ح‍م‍دح‍س‍ن بن ع‍ل‍ی. (۱۳۶۴). تاریخ منتظم ناصری. تهران: ...
  • ‫افشار سیستانی، ایرج. (۱۳۷۸). شناخت استان خراسان: مجموعه‌ای از تاریخ، ...
  • ‫امام، محمدکاظم. (۱۳۴۸). مشهد طوس: یک فصل از تاریخ و ...
  • بختیاری شهری، محمود؛ مرتضایی، محمد و شعبانی صمغ‌آبادی، رضا. (۱۳۹۴). ...
  • برهان آزاد، ابراهیم. (۱۳۴۷). دارالسیاده. نامۀ آستان قدس، 38(1)، 124-137. ...
  • بغایری، عبدالرزاق. (1342 ه.ق.). سند شمارۀ 62258 (به سفارش میرزا ...
  • پیرنیا، محمدکریم. (1390). س‍ب‍ک‌ش‍ن‍اس‍ی م‍ع‍م‍اری ای‍ران‍ی (تدوین غلامحسین معماریان). تهران: ...
  • ‫پیگولوسکایا، نینا ویکتوروونا. (۱۳۶۷). شهرهای ایران در روزگار پارتیان و ...
  • ترکمان، ‫اسکندربیک. (۱۳۵۰). عالم‌آرای عباسی (ج. 2). تهران: امیرکبیر. ‬ ...
  • ‫جهان‌پور، فاطمه. (۱۳۸۵). نگاهی دیگر به طوس. در شاهنامه‌پژوهی (زیر ...
  • حافظ ابرو، شهاب‌الدین. (۱۳۷۲). زبدة التواریخ (ج. 2). تهران: نشر ...
  • ‫حبیبی، مریم. (۱۳۸۷). شناسنامۀ سفال و چینی (فرم شماره 9). ...
  • حقیقت‌بین، مهدی؛ انصاری، مجتبی و پورجعفر، محمدرضا. (1388). بررسی تاریخی ...
  • ‫حموی، یاقوت بن عبدالله. (۱۹۷۹). معجم البلدان (ج. 4، ترجمۀ ...
  • ‫خراسانی، محمدهاشم. (۱۳۸۴). منتخب التواریخ. تهران: کتابفروشی اسلامیه. ‬ ...
  • ‫خلوصی‌راد، ذبیح‌الله. (۱۳۶۸). مختصری از سابقۀ تاریخی ناحیۀ طوس. مشکوة، ...
  • ‫خواندمیر، غیاث‌الدین بن همام‌الدین. (۱۳۷۸). مکارم الاخلاق: شرح احوال و ...
  • ‫دهقانی، محمد. (۱۳۹۴). شاهنامۀ ابومنصوری. تهران: نشر نی. ‬ ...
  • زادسپرم. (۱۳۶۶). گزیده‌های زادسپرم (ترجمۀ راشد محصل). تهران: مؤسسۀ مطالعات ...
  • ‫زارعی، علی؛ هاشمی زرج‌آباد، حسن و مسعودی، ذبیح‌الله. (۱۳۹۵). نقش ...
  • ‫زنگنه قاسم‌آبادی، ابراهیم. (۱۳۷۶). حرم مطهر رضوی و رویدادهای مهم ...
  • ‫سمرقندی، عبدالرزاق. (۱۳۵۳). مطلع السعدین و مجمع البحرین. تهران: طهوری. ...
  • ‫شوشتری، قاضی نورالله. (۱۳۵۷). مجالس المؤمنین. تهران: کتابفروشی اسلامیه. ‬ ...
  • ‫صدری‌کیا، سمیه و بمانیان، محمد. (۱۳۹۴). چگونگی پیدایش و تکامل ...
  • صدری‌کیا، سمیه. (۱۳۹۴). اصول توسعۀ کالبدی حرم مطهر رضوی با ...
  • ‫طهماسبی، احسان. (۱۳۹۲). بررسی تطبیقی معماری کاخ‌ها و خانه‌های اشرافی ...
  • ‫عرفانیان سلیم، منا و اصغرزاده، آزاده. (۱۳۹۲). بازشناسی جایگاه بازار ...
  • ‫فتال نیشابورى، محمد بن احمد. (۱۳۶۶). روضة الواعظین و ب‍ص‍ی‍رة ...
  • ‫ق‍صاب‍یان، م‍ح‍مدرضا. (۱۳۷۷). ت‍اری‍خ م‍ش‍ه‍د (از پ‍ی‍دای‍ش ت‍ا آغ‍از دورۀ ...
  • کفیلی، حشمت. (۱۳۹۷). آثار چوبی منبت‌کاری حرم امام رضا (ع). در ...
  • کوهستانی اندرزی، حسین و نیستانی، جواد. (۱۳۹۷). بازتاب ساختار سیاسی ...
  • ‫لباف خانیکی، رجبعلی. (۱۳۹۳). جایگاه سفال‌های آستان قدس رضوی در ...
  • ‫مازندرانی، محمدصالح بن احمد. (۱۳۴۲). الکافی (ج. 7: الاصول و ...
  • ‫مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی. (۱۳۶۳). مرآة العقول فی شرح أخبار ...
  • مجلسى، محمدباقر بن محمدتقى. (۱۳۵۵). بحار الأنوار (ج. 48: زندگانى ...
  • ‫مروی، محمدکاظم. (۱۳۶۴). عالم‌آرای نادری. تهران: زوار. ‬ ...
  • مقدسی، محمد بن احمد. (۱۳۶۱). أحسن التقاسیم فی معرفة الأقالیم ...
  • مقدسى، مطهر بن طاهر. (۱۳۷۴). آفرینش و تاریخ (ترجمۀ محمدرضا ...
  • منجم یزدی، ملاجلال‌الدین محمد. (1366). تاریخ عباسی یا روزنامۀ ملاجلال: ...
  • مولوی، عبدالحمید و شهرستانی، محمدعلی. (۱۳۴۴). نظری به حریم پاک ...
  • ‫نجیب کازرکار، نسرین؛ علیزاده، کتایون و صارمی، حمیدرضا. (۱۳۹۳). سیر ...
  • ‫هیلن‌برند، روبرت. (۱۳۸۷). معماری اسلامی : ش‍ک‍ل، ک‍ارک‍رد، م‍ع‍ن‍ی (ترجمۀ ...
  • ‫یعقوبی، احمد بن اسحاق. (۱۳۴۳). البلدان (ترجمۀ محمدابراهیم آیتی). تهران: ...
  • Keimanesh, T. (2011). Pilgrimage, power and identity of the place ...
  • Saadat, B. (1976). The Holy Shrine of Imam Reza. Retrieved ...
  • نمایش کامل مراجع