نقش مردم در نظام اسلامی از منظر قرآن براساس دیدگاه تفسیری آیت الله جوادی آملی

آیت الله جوادی آملی نقش مردم را در نظام اسلامی اساسی و سرنوشت ساز می داند و معتقد است که حاکمیت الهی تنها در صورتی به فعلیت می رسد که با پذیرش و حمایت مردم همراه باشد. این افراد باید مجری شریعتی باشند که تنها از جانب خداوند تشریع می شود. بااین حال، انسان از نظر تکوینی آزاد آفریده شده و در پذیرش یا رد هرگونه حاکمیتی، حتی الهی، مجبور نیست. هدف اصلی تحقیق، تبیین جایگاه مردم در فرایند شکل گیری، تداوم و کارآمدی نظام اسلامی بر اساس آموزه های قرآنی و تقریر آیت الله جوادی است. روش تحقیق توصیفی تحلیلی بوده و داده ها به شیوه کتابخانه ای از آثار تفسیری و کلامی ایشان، به ویژه تفسیر «تسنیم»، استخراج و تحلیل شده است. پرسش محوری تحقیق این است که مردم، بر مبنای قرآن و در اندیشه آیت الله جوادی آملی، چه نقشی در تحقق عینی و استمرار حکومت اسلامی ایفا می کنند؟ یافته های پژوهش نشان می دهد که از منظر ایشان، حق حاکمیت مطلق از آن خداوند است و تنها افرادی می توانند به حکومت منصوب شوند که به نحوی مستقیم یا غیرمستقیم از سوی خدا ماذون بوده و مجری شریعت الهی باشند. بااین حال، انسان در نهاد تکوینی آزاد آفریده شده و پذیرش یا رد حکومت به اراده او وابسته است. ازاین رو، شکل گیری خارجی نظام اسلامی بدون خواست و حمایت مردم ممکن نخواهد بود. بر این مبنا، نظام اسلامی بر دو پایه «مشروعیت الهی در مقام ثبوت» و «مقبولیت مردمی در مقام اثبات» استوار است. بر اساس این دیدگاه، مردم در تشکیل، بقای نظام و حتی امکان سقوط آن نقشی مستقیم دارند، البته باید توجه داشت که نقش مردم در حوزه «امورالناس» معتبر است؛ اما در قلمرو «امرالله» یعنی شریعت، اختیار و نقشی برای آنان وجود ندارد.

Keywords:

مشروعیت , مقبولیت , حاکمیت الهی , جمهوریت , امرالله , امرالناس , آیت الله جوادی آملی