مطالعه تاثیر فاصله کشت و عصاره پوست سبز گردو و پسته بر شاخص های مورفولوژیکی، بیوشیمیایی گیاه چیا (Salvia hispanica L.)

سابقه و هدف: چیا با نام علمیSalvia hispanica L. گیاهی یک ساله، از خانواده Lamiaceae و بومی کشور مکزیک و شمال گواتمالا است. دانه آن به دلیل دارا بودن امگا-۳ و امگا-۶ و منبع بالقوه آنتی اکسیدان ها و فیبر غذایی، دارای ارزش تجاری بوده و در صنایع غذایی و دارویی استفاده فراوان دارد. با توجه به کشت و کار محدود این گیاه در ایران، هدف این مطالعه شناسایی بهترین تیمار تراکم کاشت و محرک های زیستی برای بهبود رشد، افزایش عملکرد و ارتقای کیفیت بیوشیمیایی بذر چیا در شرایط اقلیمی گرگان می باشد.مواد و روش ها: واریته سفید بذرهای گیاه چیا از مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی تهران تهیه و در زمینی به ابعاد ۶ ×۱۰ مترمربع کشت شدند. این پژوهش در قالب طرح فاکتوریل بر پایه بلوک های کامل تصادفی در ۳ تکرار در مزرعه دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان انجام شد. تیمارها شامل محرک های زیستی عصاره آبی پوست سبز گردو و پسته در غلظت ۱۰۰۰ پی پی ام و فاصله کشت (۵۰، ۶۰ و ۷۰ سانتی متر) بودند. متغیرهای اندازه گیری شده شامل صفات مورفولوژیکی و اجزای عملکرد (وزن خشک، ارتفاع بوته، سطح برگ، تعدادگل آذین در هر بوته، وزن تر بذر در بوته و قطر ساقه) و صفات فیتوشیمیایی (فنول کل، فلاونوئید کل، فعالیت آنتی اکسیدانی به دو روش TAOC و FRAP در برگ و بذر و موسیلاژ بذر) بودند.یافته ها: نتایج نشان داد که عصاره های گیاهی و فاصله های کاشت بر ارتفاع گیاه، سطح برگ، تعداد گل آذین، وزن تر بذر، و برخی صفات فیتوشیمیایی تاثیر معنی داری داشتند. بیشترین ارتفاع (۲۳۸ سانتی متر) در تیمار شاهد در فاصله کاشت ۵۰ سانتی متر و کمترین ارتفاع (۱۹۴ سانتی متر) در تیمار عصاره گردو با فاصله کاشت ۶۰ سانتی متر مشاهده شد. بیشترین تعداد گل آذین (۲۶۸ عدد) و وزن تر بذر در بوته (۲۸/۱۴ گرم) مربوط به تیمار شاهد با فاصله کاشت ۷۰ سانتی متر بود. بیشترین سطح برگ (۱۱/۱۸۳ سانتی متر مربع) در تیمار شاهد با فاصله کاشت ۶۰ سانتی متر و کمترین (۴۸/۸۲ سانتی متر مربع) در تیمار گردو با فاصله ۷۰ سانتی متر مشاهده شد. در صفات فیتوشیمیایی، بیشترین فنول کل بذر (۵/۱۹ میلی گرم گالیک اسید در گرم وزن خشک) در تیمار عصاره گردو با فاصله ۶۰ سانتی متر و بیشترین فلاونوئید کل بذر (۶۶/۰ میلی گرم کوئرستین در گرم وزن خشک) در تیمار عصاره گردو با فاصله ۷۰ سانتی متر بود. بیشترین فعالیت آنتی اکسیدانی بذر به روش FRAP (۹۵/۱۶۵ میلی گرم در گرم وزن خشک) در فاصله ۷۰ سانتی متر و به روش TAOC (۳۰۱ میلی گرم در گرم وزن خشک) با فاصله ۵۰ سانتی متر در تیمار عصاره پوست گردو مشاهده شد. همچنین تیمار عصاره پسته در فاصله کشت ۵۰ سانتی متر، دارای بیشترین درصد موسیلاژ بذر (۱/۰ میلی گرم در گرم وزن خشک) در بین تیمارهای دیگر بود که افزایش ۵/۱ برابری نسبت به شاهد در فاصله کشت مشابه داشت.نتیجه گیری: استفاده از عصاره پوست سبز گردو و پسته به عنوان محرک‎های زیستی همراه با تراکم مناسب کاشت، بر رشد و عملکرد گیاه چیا تاثیر مثبتی داشت. تراکم کاشت و نوع عصاره مورد استفاده می توانند به طور معنی داری بر صفات مورفولوژیکی و فیتوشیمیایی چیا تاثیرگذار باشند. به ویژه، عصاره پوست گردو که در کنترل ارتفاع و افزایش فعالیت آنتی اکسیدانی بذر تاثیر بیشتری داشت. این نتایج می تواند به بهبود تولید و بهره وری چیا در شرایط اقلیمی مشابه کمک کند و کاربرد عصاره های را در کشاورزی پایدار ترویج دهد.

Keywords:

چیا , ارتفاع , موسیلاژ , فعالیت آنتی اکسیدانی