تحلیل تطبیقی اصول دادرسی افتراقی و حمایتی نوجوانان در فقه امامیه و حقوق بین الملل کودک

دادرسی نوجوانان یکی از مهم ترین حوزه های حقوق کیفری معاصر است که بر اصولی چون افتراقی بودن، کرامت انسانی، اصل بر رشد تدریجی و رعایت منافع عالیه کودک استوار است. فقه امامیه با بهره گیری از قواعدی مانند قاعده درء، احسان، نفی حرج، و اصل کرامت ذاتی انسان ظرفیت مناسبی برای تبیین دادرسی حمایتی نوجوانان دارد. در سوی دیگر، اسناد بین المللی نظیر کنوانسیون حقوق کودک، قواعد پکن و اصول دادگاه های اطفال نیز بر ضرورت نظام دادرسی خاص و غیرعلنی برای نوجوانان تاکید دارند. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد تطبیقی تلاش کرده است تا اصول دادرسی نوجوانان را در نظام حقوقی ایران با تاکید بر فقه امامیه و در مقایسه با اسناد بین المللی بررسی کند. علاوه بر تحلیل نظری مبانی فقهی و حقوق بشری، آسیب شناسی رویه های قضایی موجود نیز مورد توجه قرار گرفته و در بخش هایی مانند اجرای ماده ۹۱ قانون مجازات اسلامی چالش های تشخیص، رشد، ضعف در پیش دادرسی حمایتی و نقض اصل غیرعلنی بودن دادرسی تحلیل شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که فقه امامیه و اسناد بین المللی با وجود تفاوت های ظاهری در اصول بنیادین دادرسی نوجوانان همراستا هستند و می توان با بهره گیری از ظرفیت های فقهی و اصلاح رویه های تقنینی و اجرایی، نظام دادرسی نوجوانان در ایران را بر پایه عدالت کرامت محور تقویت کرد.

Keywords:

حقوق بشر اسلامی , حقوق کودک در فقه , دادرسی نوجوانان , کنوانسیون حقوق کودک , مرحله پیش دادرسی , دادرسی افتراقی , غیر علنی بودن دادرسی