بررسی الزامات طراحی شهری مقاوم در برابر بحران با رویکرد پدافند غیرعامل: تاکید بر مکان یابی، شبکه معابر و فضاهای چندعملکردی

رشد فزاینده شهرنشینی و پیچیدگی شبکه های شهری، ضرورت توجه به امنیت پایدار و تاب آوری کالبدی را بیش از پیش آشکار ساخته است. شهرها در چارچوب رویکرد چندمخاطره ای، در معرض انواع تهدیدات طبیعی و انسان ساخت قرار دارند و این امر لزوم بهره گیری از اصول پدافند غیرعامل را در طراحی شهری دوچندان می کند. پژوهش حاضر با هدف تدوین و تحلیل الزامات طراحی شهری مقاوم در برابر بحران، سه حوزه کلیدی مکان یابی، شبکه معابر و فضاهای چندعملکردی را مورد بررسی قرار داده است. روش تحقیق با رویکردی ترکیبی و در چهار مرحله انجام شده: تحلیل محتوای اسناد و منابع معتبر، تحلیل تطبیقی سه مطالعه موردی در مقیاس های متفاوت (شهرک امید تهران، پارک گلدن گیت سانفرانسیسکو و طرح مدیریت سیلاب کپنهاگ)، و در نهایت اعتبارسنجی و وزن دهی شاخص ها از طریق روش دلفی با مشارکت خبرگان. یافته های دلفی نشان داد که شاخص های مربوط به فضاهای چندمنظوره و زیرساخت های امدادی با وزن نسبی ۴۵ درصد، بیشترین اهمیت را در ارتقای تاب آوری دارند؛ پس از آن، شاخص های مکان یابی اصولی (۳۸ درصد) و شبکه معابر تاب آور (۳۵ درصد) قرار می گیرند. تحلیل تطبیقی مطالعات موردی نیز نشان داد که ترکیب مکان یابی ایمن، معابر انعطاف پذیر و فضاهای چندکارکردی، سازوکار اصلی افزایش تاب آوری شهرک هاست. نمونه های بین المللی بررسی شده نشان می دهند که طراحی فضاهای عمومی با قابلیت تغییر کارکرد در بحران، و استفاده از زیرساخت های سبز و معابر چندمنظوره، امکان کاهش خسارات و تسریع بازگشت به وضعیت عادی را فراهم می کند. در نهایت، پژوهش حاضر یک چارچوب یکپارچه، شاخص محور و کاربردی برای طراحی شهری مقاوم ارائه می دهد که می تواند مبنای تدوین ضوابط و دستورالعمل های تخصصی در طرح های توسعه شهری و طراحی شهرک های مسکونی قرار گیرد. این مدل با تاکید بر کاهش آسیب پذیری، افزایش ظرفیت تاب آوری و ارتقای آماده سازی، ابزاری کارآمد برای برنامه ریزان و تصمیم گیران در مدیریت شهری آینده محسوب می شود.

Keywords:

پدافند غیرعامل , تاب آوری شهری , طراحی شهری , مکان یابی , شبکه معابر , فضاهای چندعملکردی