بررسی اثرات گرد و غبار معدنی (هماتیت، مگنتیت، گوتیت) بر پوشش گیاهی و ارائه راهکارهای منظر پایدار در معدن سنگ آهن سنگان خواف

استخراج معادن سنگ آهن یکی از فعالیت های کلیدی در اقتصاد معدنی ایران است که پیامدهای زیست محیطی متعددی به ویژه در حوزه انتشار گرد و غبار به همراه دارد. در میان معادن فعال کشور، معدن سنگ آهن سنگان خواف به دلیل ترکیبات غالب گوتیت، هماتیت و مگنتیت و نیز مقیاس وسیع استخراج، سهم قابل توجهی در تولید ذرات معلق دارد. اهمیت پرداختن به این موضوع در آن است که گرد و غبار معدنی پس از پراکنش در محیط و رسوب بر سطح پوشش گیاهی، موجب کاهش عملکرد فیزیولوژیک گیاهان و در نهایت افت رشد و باززایی آن ها می شود. این وضعیت در بلندمدت به تضعیف تنوع زیستی و کاهش پایداری اکولوژیک منطقه منجر خواهد شد. از سوی دیگر، شرایط اقلیمی خاص سنگان، شامل بارندگی اندک، نوسانات حرارتی گسترده و وزش بادهای ۱۲۰ روزه سیستان، شدت و گستره پراکنش این ذرات را افزایش داده و ضرورت بررسی علمی آن را دوچندان می سازد. این پژوهش با رویکرد تحلیلی–کاربردی انجام شده و بر پایه مرور منابع علمی، مشاهدات میدانی و معرفی روش های آزمایشگاهی نظیر پراش پرتو ایکس (X-ray Diffraction) سامان یافته است. نتایج مرور تجربیات جهانی نشان می دهد که اگرچه فناوری های کنترل گرد و غبار مانند سیستم مه خشک اولتراسونیک (Ultrasonic Dry Fog)، فوم و تثبیت کننده های پلیمری در معادن هند، چین کارآمد بوده اند، اما شرایط بومی سنگان مانع از انتقال مستقیم این فناوری ها می شود. بر این اساس، پژوهش حاضر بر ضرورت بهره گیری از راهبردهای منظر پایدار تاکید دارد. رویکردهایی همچون پاکسازی گیاهی، طراحی کمربند سبز و مدیریت علمی باطله های معدنی به عنوان گزینه های اصلی مطرح شده اند و جزئیات فنی و مقایسه آن ها با نمونه های جهانی در بخش یافته ها و بحث مقاله ارائه خواهد شد. این نتایج می تواند مبنایی برای تدوین سیاست های معدن کاری پایدار و حفاظت از اکوسیستم های شکننده شرق ایران قرار گیرد.

Keywords:

معادن سنگ آهن , مدیریت منظر پایدار , آلودگی گرد و غبار , کمربند سبز , فناوری های کنترل گرد و غبار