کاربرد پایش رطوبت خاک و پوشش گیاهی به کمک سنجش از دور در سنجش امکان پذیری توسعه بهینه فضای سبز در حریم تبریز

در چند دهه اخیر رشد شتابان شهری و تغییر کاربری اراضی، پیرامونی تعادل بوم شناختی بسیاری از کلانشهرها از جمله تبریز را برهم زده و ضرورت برنامه ریزی هوشمند برای توسعه فضای سبز را به عنوان راهکاری کلیدی برای تعدیل اثرات نامطلوب زیست محیطی پررنگ ساخته است. این پژوهش با هدف امکان سنجی توسعه فضای سبز در حریم ۵۰۰ متری کلانشهر تبریز و با توجه به اقلیم خشک منطقه و فشار ناشی از گسترش شهری صورت گرفت. برای دستیابی به این هدف از تلفیق داده های سنجش از دور، تصاویر ماهواره لندست (۹) و مدلسازی فازی استفاده شد. در این راستا سه شاخص کلیدی پوشش گیاهی (NDVI)، دمای سطح زمین (LST) و رطوبت خاک با استفاده از شاخص (TVDI) استخراج و پس از فازی سازی با منطق فازی تلفیق شدند تا نقشه نهایی قابلیت توسعه فضای سبز در پنج طبقه کیفی تولید گردد. یافته ها نشان داد که توزیع فضایی قابلیت توسعه بسیار ناهمگن است؛ به طوری که حدود ۶۰ درصد از محدوده حریم (عمدتا شمال شمال غربی و جنوب) به دلیل پوشش گیاهی کم، دمای سطح بالا و رطوبت خاک پایین در طبقات «بسیار ضعیف» و «ضعیف» قرار دارند و شرایط نامناسبی را نشان می دهند. در مقابل تنها ۷.۳ درصد از مساحت (عمدتا در غرب و به صورت پراکنده در جنوب شرقی) دارای قابلیت «خوب» و «عالی» هستند که عموما با زمین های کشاورزی موجود مطابقت دارند. همچنین، ۶.۷ درصد از عرصه در طبقه متوسط جای گرفته که پتانسیل ارتقا از طریق مدیریت هدفمند را دارد. این مطالعه اثبات می کند که رویکرد تلفیقی سنجش از دور و منطق فازی ابزاری کارآمد برای شناسایی دقیق پهنه های مستعد و نامستعد در مقیاس محلی است. نتایج لزوم برنامه ریزی متفاوت و محل محور را آشکار می سازد؛ به گونه ای که توسعه در عرصه های مستعد غربی اولویت یابد و در پهنه های وسیع نامستعد از راهکارهای کم آب بر مانند کاشت گونه های بومی خشکی پسند استفاده شود. این چارچوب می تواند الگویی برای دیگر شهرهای با شرایط اقلیمی مشابه ارائه دهد.

Keywords:

رطوبت خاک , پوشش گیاهی , تبریز , دمای سطح زمین , سنجش از دور