نقش حافظه آیینی در بازآفرینی ساختار فضایی شهر همدان بر پایه ارزش های تمدنی ایرانی–اسلامی

شهر همدان، به عنوان یکی از کهن ترین شهرهای ایران و پایتخت تمدن ماد، جایگاهی برجسته در شکل گیری و تداوم ارزش های تمدنی ایرانی–اسلامی داشته است. ساختار فضایی تاریخی این شهر نه تنها متاثر از مولفه های کالبدی، بلکه بر پایه لایه های عمیق فرهنگی، آیینی و معنوی شکل گرفته است. با این حال، غلبه الگوهای برنامه ریزی شهری معاصر مبتنی بر رویکردهای مدرنیستی و کارکردگرا، موجب تضعیف این پیوند معناساز و ایجاد فاصله میان ساختار فضایی شهر و ریشه های تمدنی آن شده است. پژوهش حاضر با هدف بازخوانی نقش حافظه آیینی در بازآفرینی ساختار فضایی شهر همدان و در چارچوب ارزش های تمدنی ایرانی–اسلامی انجام شده است. روش پژوهش از نوع مروری تحلیلی–نقدی نظام مند بوده و با تکیه بر تحلیل متون تاریخی، آیینی و نظری، و بهره گیری از رویکرد تحلیل مضمون، به اکاوی نقش فضاساز حافظه آیینی می پردازد. یافته ها نشان می دهد حافظه آیینی همدان در سه لایه باستانی، اسلامی–شیعی و محلی–فرهنگی، در گذشته نقشی فعال در سازمان دهی مسیرها، گره ها و فضاهای جمعی شهر داشته است؛ در حالی که ساختار فضایی معاصر این لایه ها را تا حد زیادی نادیده گرفته و به شکل گیری نوعی گسست تمدنی انجامیده است. بر این اساس، پژوهش با تکیه بر مبانی شهرسازی تمدنی، چارچوبی مفهومی مبتنی بر پایداری معنایی، انسجام فضایی–فرهنگی و مشارکت هویت ساز جمعی پیشنهاد می کند.

Keywords:

حافظه آیینی , شهرسازی تمدنی , بازآفرینی شهری , ساختار فضایی , ارزش های تمدنی ایرانی–اسلامی , شهر همدان