بازآفرینی هویت شهری همدان: نقش حافظه آیینی در ساخت تصویر تمدنی شهر

این پژوهش با رویکردی نوین و تلفیقی، به بازآفرینی شهر همدان بر مبنای اصول شهرسازی تمدنی می پردازد. شهر همدان، به عنوان یکی از قدیمی ترین شهرهای جهان و پایتخت تمدن ماد، دارای لایه های عمیق تاریخی، فرهنگی، آیینی و معنوی است که در ساختار فضایی معاصر آن به طور سیستماتیک نادیده گرفته شده اند. پژوهش حاضر با هدف پاسخ به این پرسش اساسی انجام شده است: «چگونه می توان حافظه آیینی و ارزش های تمدنی همدان را در بازآفرینی ساختار فضایی معاصر شهر بازتاب داد؟» برای دستیابی به این هدف، از روش ترکیبی (Mixed Methods) استفاده شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که ساختار فضایی معاصر همدان دچار «گسست تمدنی» است؛ یعنی فاصله عمیقی بین لایه های فرهنگی-آیینی و ساختار فیزیکی شهر وجود دارد. بر این اساس، مدل نظری «شهرسازی تمدنی» با سه محور اصلی پایداری معنایی، انسجام فضایی-فرهنگی و مشارکت هویت ساز جمعی توسعه داده شده است. این مدل، نخستین بار در این پژوهش، حافظه آیینی را نه به عنوان بخشی فرعی، بلکه به عنوان عامل سازنده ساختار فضایی معرفی می کند. همچنین، پژوهش حاضر با نقد رویکردهای مدرنیستی و نئولیبرالی در برنامه ریزی شهری، چارچوبی انتقادی-کاربردی برای بازآفرینی شهرهای تاریخی ایران ارائه می دهد. در نهایت، سناریوهای طراحی محور برای بازآفرینی سه گره کلیدی شهر (میدان قدس، بافت تاریخی جنوب شرقی و دامنه کوه الوند) ارائه شده است که می تواند الگویی برای شهرهای مشابه باشد.

Keywords:

شهرسازی تمدنی , بازآفرینی شهری , حافظه آیینی , ساختار فضایی , شهر همدان , پایداری معنایی , گسست تمدنی , تصویر شهری