بررسی جایگاه همدان به عنوان کهن ترین پایتخت ایران زمین، از گذشته تا به امروز

این پژوهش با هدف بررسی جایگاه تاریخی- اجتماعی همدان به عنوان کهن ترین پایتخت ایران زمین و امکان سنجی برای جای گزینی دوباره آن به عنوان پایتخت ایران انجام گرفت. روش پژوهش در آن از نوع تحلیلی- استنتاجی بود. به این منظور اسناد، مدارک و نوشته های معتبر علمی مورد بررسی، کنکاش و تحلیل قرار گرفت و به جای استفاده از ابزارهای آماری، از روش های تحلیلی برای بررسی و تفسیر داده های کیفی استفاده شد. جامعه آماری پژوهش دربرگیرنده تمامی کتاب ها، مقالات و نشریات منتشر شده (چاپی و الکترونیکی) در نیم قرن اخیر بوده است که درباره موضوع مورد بحث، مطالبی معتبر ارائه کرده اند؛ معیار ورود به جامعه آماری، اعتبار و صحت مطالب و ناشر آن، و معیار خروج از آن، عدم اعتبار منبع و ناشر بوده است. روش نمونه گیری نیز به دلیل حجم و گستردگی مطالب و نیز دشواری در دسترسی به برخی از منابع مرجع، روش نمونه گیری در دسترس بوده است. به هر روی، نتایج نشان داد که: «هرچند کاوش های باستان شناسی تا به امروز شواهدی کافی درباره آثار دوره مادی در هگمتانه به دست نداده است، لیکن شواهد متون و روایات تاریخی برجای مانده، همه حکایت از آن دارند که هگمتانه پایتخت مادها بوده است». همچنین معلوم شد که «عوامل جابه جایی پایتخت ها در ایران را می توان به دلایل: سیاست سرزمینی (ژئوپلیتیکی)، تنوع جغرافیایی در ایران زمین، کمبود راه های ارتباطی فیزیکی، فقدان صنایع بنیادین متمرکز، ساختار حاکمیت ها و پیوندهای زیستی حاکمان، فقدان شهرهای بزرگ دینی، سوانح و بلایای طبیعی و تغییرات اقلیمی نسبت داد». نیز معلوم شد که «شهر همدان با توجه به قرار گرفتن در مسیر راه ارتباطی شمال- جنوب و شرق- غرب کشور و نیز با توجه به شرایط اقلیمی، فرهنگی، اجتماعی، زیرساختی و جغرافیایی آن می تواند به عنوان یک گزینه در جابه جایی پایتخت در نظر گرفته شود».

Keywords:

همدان , جایگاه تاریخی , پایتخت مادها , جابه جایی پایتخت , ایران زمین