بررسی جایگاه ارتباطی همدان و مولفه های فرهنگی آن در ادوار مختلف تاریخی

همدان با نام باستانی «هگمتانه» به معنای «محل تجمع مادها» و در اصطلاح امروزی «دروازه تاریخ و تمدن ایران» اسامی است که خود بار معنایی ارتباطاتی دارند. همچنین وجود برخی مولفه های ارتباطاتی نظیر سهولت دسترسی به مسیرهای ارتباطی منتهی به بین النهرین، خود امتیاز خاص فرهنگی و تجاری نیز به این محل بخشیده بود. چنین جایگاهی موجب گردیده بود که از عهد مادها و هخامنشیان تا دوره اسلامی این شهر به عنوان یکی از پایتخت های سلسله های ایرانی به محلی برای تجمع اقوامی از یهودیان و ارامنه که عمدتا پیشینه تجاری داشته اند، تبدیل گردد. در دوره اسلامی نیز همدان به یکی از مراکز اصلی حدیث پردازی و سپس صوفیان مبدل شد که عمده رهبران و پیروان آن در گذر از همدان از این شهر دیدن و یا در آن سکنی گزیدند. همین اهمیت در دوره قاجاریه نیز به پیدایش گروه هایی از فرقه های نوظهور نظیر شیخیه و بابیه در همدان منجر شد. حال پژوهش حاضر در تلاش است تا در یک رویکرد توصیفی و تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای به تحلیل وضعیت همدان در یک تعامل و تبادل ارتباطی مبتنی بر تعامل فرهنگی در این محل بپردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که وضعیت جغرافیایی و قرار گرفتگی این محل در ابتدا زمینه سکونت گروه های مختلف اقوام را در آن فراهم ساخته و سپس ارتباطات فرهنگی در آن رشد یافته و برای سده ها این محل را به عنوان یکی از مراکز علمی و مذهبی در غرب ایران و در محل عبور به عتبات عالیات اهمیت یافت.

Keywords:

همدان , ارتباطات , فرهنگ , اسلام , اهل کتاب , اقلیت های دینی