تحول هویت اجتماعی همدان در آیینه فضاهای آیینی و عمومی؛ ارائه مدل نظری هم زیستی آیینی–اجتماعی در شهر معاصر

پژوهش حاضر با هدف تبیین تحول هویت اجتماعی شهر همدان و نقش فضاهای آیینی و عمومی در این فرآیند انجام شده است. برخلاف دیدگاه های رایج که تغییرات شهری را به «گسست فرهنگی» یا «تداوم ایستا» فرو می کاهند، این مطالعه بر آن است که همدان در مسیری پویا و خلاقانه قرار دارد؛ یعنی بازتولید معنایی آیین در بستر اجتماعی مدرن. روش تحقیق، ترکیبی از تحلیل تاریخی–تماتیک و شامل تحلیل اسنادی، مشاهده میدانی و مصاحبه های کیفی عمیق است. داده ها از طریق گفت وگو با ۲۵ شهروند فعال فرهنگی، ۵ متخصص معماری و شهرسازی و ۳ متولی مذهبی در پنج فضای شاخص شهری (مسجد جامع، تکیه قدیم، میدان امام، پارک ارم و پیاده راه بوعلی) گردآوری شدند. تحلیل اطلاعات با نرم افزار MAXQDA و چارچوب نظری Gustafson (۲۰۰۱) در سه مولفه «خود–مکان–دیگران» صورت گرفت. یافته ها سه الگوی کلیدی را آشکار ساخت: (۱) تداوم حافظه آیینی از طریق بازآفرینی نمادها، (۲) انعطاف پذیری کارکردی فضاها، و (۳) مشارکت اجتماعی مدرن در قالب های جدید تعامل. بر این اساس، مدل نظری هم زیستی آیینی–اجتماعی به عنوان یافته بدیع پژوهش مطرح می شود؛ مدلی که با نگرش دیالکتیکی خود، چارچوبی نوین برای طراحی شهری مبتنی بر پایداری فرهنگی و تمدن محوری ارائه می دهد.

Keywords:

همدان , هویت اجتماعی , فضاهای آیینی , فضاهای عمومی , هم زیستی آیینی–اجتماعی , پایداری فرهنگی , نظریه پردازی شهری