ارزش های زیست شهری و اقتصاد همدان از دیدگاه سفرنامه نویسان دوره قاجاریه

در دوره قاجاریه، حضور اتباع خارجی در مناصبی چون مستشاری، پزشکی و بازرگانی، منجر به نگارش سفرنامه هایی شد که از مهم ترین منابع تاریخ نگاری حیات شهری محسوب می شوند. این پژوهش با هدف تبیین جایگاه تمدنی و اجتماعی همدان، با روش تحلیل محتوای کیفی، داده های موجود در سفرنامه های شاخص روسی، فرانسوی و آلمانی را واکاوی می کند. فرضیه تحقیق بر این است که همدان در این دوره، فراتر از یک گذرگاه مواصلاتی، در نقش یک «رابط تمدنی» میان اقتصاد سنتی ایران و بازارهای جهانی عمل کرده و این امر موجب بازتولید هویت آن در قالب یک کلان شهر تجاری و کانون تعاملات بین المللی شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که موقعیت راهبردی همدان در تقاطع کریدورهای ارتباطی، این شهر را به معبر اصلی تجارت با اروپا و عثمانی تبدیل کرده بود. این پویایی اقتصادی نه تنها در ساختار کالبدی بازار، بلکه در قالب ارزش های تمدنی همچون دیپلماسی تجاری، زیست چندفرهنگی و پیوند با شبکه های مدرن جهانی تبلوریافته است؛ لایه هایی از تاریخ شهری که در منابع رسمی و درباری کمتر بازتاب یافته اند.

Keywords:

همدان , دوره قاجاریه , اقتصاد شهری , شهر رابط , ارزش های زیست شهری , سفرنامه ها