مبانی فقهی آداب و سنن اجتماعی واقعه غدیر در فقه امامیه؛ تحلیلی بر مشروعیت، حدود و گستره

واقعه ی غدیر، فراتر از یک رخداد تاریخی، آیینه ای از پیوند دین و جامعه است که در آن، مفهوم امامت به عنوان استمرار نبوت در قالبی الهی و اجتماعی معرفی می گردد. این واقعه، به ویژه از منظر شیعی، هویتی فرهنگی و تمدنی به خود گرفته و در طی قرون، آیین ها، نمادها و آداب اجتماعی بسیاری را در پی داشته است که هر یک در مقام خود، حامل پیام آن روز بزرگ بوده اند. مقاله حاضر با رویکردی توصیفی – تحلیلی، درصدد تبیین این نکته است که چگونه آداب و سنن اجتماعی برخاسته از واقعه غدیر، توانسته اند نقش موثری در انتقال پیام ولایت به نسل ها و عصرهای گوناگون ایفا کنند و این پیام را از بستر یک رخداد تاریخی به گفتمانی پایدار در فرهنگ دینی و اجتماعی مبدل سازند. پرسش محوری این پژوهش آن است که سنن اجتماعی غدیر چگونه توانسته اند مفاهیم کلامی و اعتقادی نهفته در غدیر را به زبان آیین و رفتار جمعی به نسل های بعد منتقل کنند؟ برای پاسخ به این پرسش، ابتدا مبانی قرآنی و روایی این آداب بررسی شده و سپس با بهره گیری از گزارش های تاریخی و تحلیل های اندیشه وران دینی، آثار فرهنگی، تربیتی، هویتی و تبلیغی آن ها واکاوی گردیده است. یافته های مقاله نشان می دهد که آدابی چون خطبه خوانی، تبریک و تهنیت، اطعام، جشن های مردمی، شعرخوانی و بازنمایی هنری واقعه غدیر، نه تنها حافظه ی تاریخی امامت را زنده نگاه داشته اند، بلکه به عنوان رسانه ای سنتی و مردمی، در انتقال مفاهیم غدیر به صورت نرم و موثر عمل کرده اند. در پایان نیز پیشنهادهایی برای احیاء، بازتولید و تقویت این سنت ها در فضای معاصر، به ویژه در عرصه آموزش، رسانه و مناسبات اجتماعی ارائه شده است.

Keywords:

غدیر خم , آداب و سنن اجتماعی , فقه