صورت قلمرو دفاع مشروع ظاهری در حقوق ایران

دفاع مشروع ظاهری به رفتار افرادی گفته می شود که با اعتقادی صادقانه درصدد دفاعی معقولانه نسبت به کسی برمی آیند که خطر تهاجم از سوی او را احساس کنند و در پی این احساس خطر به دفاع از خویش اقدام نمایند، در حالی که در واقعیت خطری وجود نداشته است. در این نوشتار با استفاده از روش توصیفی تحلیلی و مراجعه به منابع کتابخانه ای تلاش بر این شد تا به بررسی وضعیت حقوقی و حکم مترتب بر این نوع دفاع در حقوق ایران پرداخته شود. یافته ها نشان می دهد که بر اساس تفسیر موسع از ماده ۱۵۶ قانون مجازات اسلامی در صورتی که مدافع با قرائن عقلایی و بدون تقصیر، به طور موجه و قابل قبول احساس خطر کند رفتار او می تواند در حکم دفاع مشروع تلقی شود. با این حال، چنانچه دفاع وی ناشی از اشتباهی باشد که مهاجم ظاهری نقشی در ایجاد خطر نداشته باشد دفاع واقعی محقق نمی شود اما به دلیل فقدان سوءنیت و وجود اشتباه قابل قبول مسئولیت کیفری از او رفع گردد. بدین ترتیب، می توان گفت که دفاع مشروع ظاهری در حقوق ایران در مرزی میان توجیه فعل و رفع مسئولیت قرار دارد و تمایز آن با دفاع مشروع واقعی، در عنصر ذهنی و میزان معقولیت اشتباه مدافع نهفته است.

Keywords:

دفاع مشروع , دفاع مشروع ظاهری , اشتباه , اعتقاد صادقانه