ارزیابی کاربردها و چالش­های شبکه­ های اجتماعی مجازی در نظام قضائی ایران

امروزه شبکه های اجتماعی مجازی نه تنها برای برقراری ارتباطات شخصی بلکه به عنوان منبع اطلاعاتی در دعاوی قضائی نیز کاربرد گسترده ای یافته اند. پژوهش حاضر به روش توصیفی-تحلیلی و با رویکرد کتابخانه­ای به بررسی کاربردها و چالش های شبکه های اجتماعی مجازی می پردازد و درصدد پاسخ به این پرسش ها است که تا چه حد می­توان از شواهد شبکه­های اجتماعی در دعاوی قضائی استفاده نمود و این شواهد چه کارکردها و چالش­هایی در نظام قضائی دارند. یافته های این پژوهش نشان می دهد محتوای شبکه های اجتماعی، به ویژه در پرونده های خانوادگی، مسئولیت مدنی و جرایم اینترنتی به عنوان ادله اثبات قابل استناد هستند. بااین حال، استفاده از آن­ها با چالش هایی همچون نقض حریم خصوصی، انتشار اطلاعات نادرست، تاثیر بر بی طرفی قضات و هیئت های منصفه و نقض حقوق کودکان همراه است. در نظام حقوقی ایران، قوانینی مانند قانون تجارت الکترونیک و آیین نامه جمع آوری و استنادپذیری ادله الکترونیکی، امکان استناد به شواهد شبکه­های اجتماعی را به لحاظ قانونی فراهم نموده­اند؛ اما موانعی مانند عدم دسترسی به داده های سکوهای خارجی و انکار انتساب مدارک، کارایی این قوانین را در عمل محدود ساخته است. رویه قضائی نیز احتمالا به دلیل همین چالش ها، در استفاده از شبکه های اجتماعی احتیاط زیادی به خرج می دهد که با حرکت جامعه به سمت دیجیتالی شدن، چنین احتیاطی چندان منطقی به نظر نمی رسد و ممکن است به محرومیت از مزایای این شبکه ها در کشف حقیقت و تسهیل فرایند دادرسی بینجامد. پژوهش حاضر، با تاکید بر لزوم تدوین مقررات دقیق تر، آموزش مراجع قضائی و توسعه زیرساخت های فنی، پیشنهادهایی برای بهره برداری موثرتر از شبکه های اجتماعی در فرایند دادرسی ارائه می دهد.

Keywords:

شبکه های اجتماعی , ادله الکترونیکی , حریم خصوصی , دادرسی عادلانه.