مدل سازی مفهومی کنش تمدنی جهان بینی های شرقی: مطالعه میان رشته ای و تطبیقی آشا، یینگ–یانگ و وابی سابی

این پژوهش با هدف تبیین و مقایسه ماهیت سه گانه مفاهیم «آشا» (ایران باستان)، «یینگ–یانگ» (چین باستان) و «وابی سابی» (ژاپن)، به بررسی تطبیقی و میان رشته ای این جهان بینی های بنیادین می پردازد. مسئله اصلی پژوهش، فقدان مطالعات تطبیقی است که این سه مفهوم محوری را به طور همزمان از منظر زبان شناختی، اجتماعی-فرهنگی و فلسفی-کیهان شناختی مورد کاوش قرار دهد. پژوهش حاضر با اتخاذ روش تحقیق تطبیقی-تحلیلی و رویکرد کیفی «مورد محور»، بر آن است تا ریشه های زبانی، زمینه های اجتماعی و مبانی هستی شناختی این سه مفهوم را در متون بنیادین (اوستا، ای چینگ و متون ذن) و در بستر تحول تاریخی آن ها بکاود. پژوهش نشان می دهد که علی رغم تفاوت های ماهوی – آشا به عنوان «نظم و حقیقت کیهانی»، یینگ–یانگ به مثابه «تعادل پویای اضداد» و وابی سابی در جایگاه «زیبایی شناسی ناپایداری و نقص» – هر سه مفهوم در پاسخ به مسئله بنیادین «رابطه انسان و کیهان» شکل گرفته اند. این مطالعه ضمن استخراج مشابهت ها و تفاوت های جهان بینی سه تمدن، چارچوبی نظری برای شناسایی «قرابت های تمدنی» شرق ارائه می دهد. در نهایت، نتایج این تحلیل میان رشته ای، به عنوان زیربنایی برای طراحی «روایت های فرهنگی مشترک» در حوزه گردشگری تمدنی میان ایران، چین و ژاپن پیشنهاد می شود. یافته های نهایی پژوهش، در قالب یک چارچوب تطبیقی و مجموعه ای از مدل های مفهومی کنش تمدنی صورت بندی می شوند که نشان می دهند چگونه هر یک از این جهان بینی ها، نسبت میان هستی شناسی، اخلاق و کنش انسانی را به شکلی متمایز سازمان می دهند. این مدل سازی تحلیلی و نوآورانه، امکان مقایسه نظام مند الگوهای کنش تمدنی در سه سنت فکری ایران، چین و ژاپن را فراهم کرده و پژوهش را از سطح تطبیق توصیفی به سطح تبیین مفهومی ارتقا می دهد. یافته های پژوهش حاکی از وجود قرابت های ساختاری در نحوه نگرش این تمدن ها به مفاهیمی چون تعادل، اخلاق و پذیرش هستند. آشا بر «نظم» تاکید دارد، یینگ–یانگ بر «هماهنگی» و وابی سابی بر «پذیرش». در این چارچوب تحلیلی، آشا با تاکید بر نظم کیهانی و مسئولیت اخلاقی، کنش انسانی را در نسبت با حقیقت و راستی سامان می دهد؛ یینگ–یانگ کنش را به مثابه فرایندی پویا و رابطه مند میان اضداد در بستر تعادل هستی شناختی تفسیر می کند؛ و وابی سابی، با پذیرش ناپایداری و ناتمامی هستی، اخلاق و کنش انسانی را در افق زیست فروتنانه، حداقلی و موقعیت مند صورت بندی می نماید

Keywords:

Eastern worldview , Comparative cosmology , Cosmic order , Dynamic equilibrium , Aesthetics of impermanence. , جهان بینی شرقی , کیهان شناسی تطبیقی , نظم کیهانی , تعادل پویا , زیبایی شناسی ناپایداری