تبیین فرآیندهای یادگیری و تغییر رفتار در مقابله با هیجانات منفی در خانواده ها: یک مطالعه مبتنی بر تحلیل رفتار کاربردی و رفتاردرمانی شناختی-رفتاری

هدف: این پژوهش کیفی با هدف کاوش رفتارهای شغلی افراد کم توان و شناسایی راهکارهای پیشگیری از آسیب های روانی با استفاده از چارچوب تحلیل رفتار کاربردی (Applied Behavior Analysis; ABA) انجام شد. روش: مطالعه با رویکرد پدیدارشناختی و از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق با ۲۵ فرد کم توان شاغل (۱۵ مرد و ۱۰ زن) با انواع معلولیت جسمی، حسی و شناختی و حداقل یک سال سابقه کار انجام گرفت. نمونه گیری به صورت هدفمند و گلوله برفی بود. داده ها با روش کدگذاری تماتیک و با کمک نرم افزار NVivo تحلیل شدند و اعتبار یافته ها از طریق triangulation، member checking و بررسی همکاران مستقل تامین گردید. یافته ها: چهار تم اصلی استخراج شد: (۱) انزوای اجتماعی در محیط کار به عنوان پیش ساز اصلی آسیب روانی، (۲) رفتارهای انطباقی و استراتژ ی های خودمدیریتی، (۳) نقش تقویت کننده های محیطی (مانند حمایت مدیریتی و تسهیلات انطباقی) در پیشگیری، و (۴) چالش های ساختاری و پیشنهادهای پیشگیرانه مبتنی بر ABA. نتایج نشان داد که رفتارهای اجتنابی عمدتا توسط پیش سازهای محیطی نامناسب تقویت می شوند و در غیاب تقویت کننده های مثبت، چرخه های منفی انزوا و آسیب روانی تشدید می گردد. نتیجه گیری: پیشگیری از آسیب روانی در افراد کم توان نیازمند مداخلات پیشگیرانه مبتنی بر تحلیل رفتار کاربردی در سطح فردی، سازمانی و سیاستی است. آموزش مدیران، اصلاح پیش سازهای محیطی و تقویت رفتارهای انطباقی می تواند به طور موثری ریسک افسردگی، اضطراب و فرسودگی شغلی را کاهش دهد و به ایجاد محیط های کاری فراگیر کمک کند.

Keywords:

تحلیل رفتار , شناختی رفتاری , رفتارهای شغلی , تحلیل رفتار کاربردی , پیشگیری از آسیب روانی