کانت پیشانقادی و برهان امکان بر اثبات وجود خدا به مثابه بنیاد امکان ها: یک بازسازی

موضوع این نوشتار تحلیل و بازسازی «برهان امکان» کانت است، برهانی که او در کتاب یگانه بنیان ممکن برای اثبات وجود خدا (۱۷۶۳) صورت بندی کرده است. این برهان، با تفکیک امکان واقعی از منطقی و با تکیه بر مفهوم ضرورت مطلق واقعی، خداوند را به عنوان یگانه موجود ضروری ای معرفی می نماید که بنیاد همه امکان ها است و به ضرورت مطلق واقعی وجود دارد. این برهان هم از جنبه تاریخی و هم از نظر تاثیراتش برای متافیزیک وجهی (مسئله بنیاد امکان ها و صادق ساز گزاره های امکانی) حائز اهمیت و در کانت پژوهی معاصر مجددا مورد توجه قرار گرفته است. جستار پیش رو، پس از طرح مقدمات مفهومی درباره این برهان، چهار گام اصلی برهان را مطابق روایت و صورت بندی برخی مفسرین، بدین ترتیب مورد ملاحظه قرار می دهد: (۱) ضرورت وجود بنیادی برای امکان های واقعی، (۲) گذر از ضرورت گزاره ای به شیئی (وجود موجودی ضروری)، (۳) اثبات یگانگی این بنیاد، و (۴) بساطت آن. در هر مرحله، ضمن صورت بندی منطقی برهان و طرح برخی چالش های پیش روی آن، ملاحظاتی انتقادی و نیز پیشنهادهایی به منظور تکمیل یا اصلاح صورت‎ بندی و رفع چالش ها ارائه می شود. در بخش نهایی، با ارائه صورت بندی مختار از برهان امکان، نشان داده می شود که می توان با حفظ محتوای اصلی این برهان، ساختار کلی آن را در قالب دو مرحله، کوتاه تر و متقن تر ساخت: یک مرحله در راستای یافتن حداقل یک بنیاد برای برخی امکان ها و مرحله دوم این که ادعا کنیم که هر بنیاد برای برخی امکان های واقعی، بنیادی برای همه امکان های واقعی است، و بنابراین یک بنیاد برای همه امکان های واقعی وجود دارد.

Keywords:

کانت , یگانه بنیان ممکن برای اثبات وجود خدا , برهان امکان , امکان و ضرورت منطقی و واقعی , ضرورت مطلق واقعی