واکاوی یک تئودیسه ترکیبی در مدرسه میرزای اصفهانی: مطالعه موردی محمدحسین عصار

«تئودیسه» به نظریه ای گفته می شود که معتقد است وجود شر در عالم هیچ گونه ناسازگاری با قدرت و خیرخواهی مطلق خداوند ندارد. اگر این نظریه تنها به سازگاری شرور طبیعی بپردازد، آن را «تئودیسه شر طبیعی» می نامند. نوشتار حاضر بر آن است تا تئودیسه شر طبیعی محمدحسین عصار را تقریر و ارزیابی کند که با یک واسطه شاگرد میرزا مهدی اصفهانی بوده و به دنبال تئودیسه ای است که نیازی به مبانی وجودشناختی فلسفه صدرایی نداشته باشد. وی با بازتعریف شر «طبیعی» و «اخلاقی» و تاکید بر تفکیک معناشناختی و وجودشناختی میان آنها تلاش دارد تا نشان دهد که شرور بر سه قسم اند: فقط طبیعی، فقط اخلاقی، طبیعی و اخلاقی؛ به طوری که شر طبیعی صرفا یک امر تکوینی و فاقد ارزش است. او سپس چنین قضاوت می کند که آفریدن قسم اول هیچ گونه مشکل اخلاقی و تنافی با خیرخواهی خداوند ندارد. تئودیسه او بیش از همه با نظریه «دلایل پنهان» تطبیق می کند، چرا که او معتقد است حکمت های خلقت شر طبیعی برای انسان قابل کشف نیست، مگر به مقداری که خدا برای او آشکار می سازد. به علاوه، دیدگاه او با عناصری از «اختیارگرایی» و نظریه «خیرخواهی مشروط الهی» تکمیل می شود. وی معتقد است اولا تمام شرور طبیعی که به دست خدا آفریده می شود، ابتنای غیرمستقیم به فعل مخلوق مختار دارد و ثانیا خدا در همه شرایط برای همگان خیرخواه نیست.

Keywords:

شر طبیعی , تئودیسه , مسئله شر , مدرسه میرزا مهدی اصفهانی , محمدحسین عصار