امیل فکنهایم و بازتفسیر الاهیات یهودی در پرتو هولوکاست: تحلیل و نقد

امیل فکنهایم، از برجسته ترین الاهیدانان پساهولوکاست، کوشید الاهیات یهودی را در پرتو هولوکاست بازسازی کند. مطابق تحلیل نویسندگان، بازسازی الاهیاتی او حول پنج آموزه محوری حضور یا غیبت خدا، شر و تئودیسه، عهد کتاب مقدسی، معنای تاریخ و امکان بقای ایمان صورت گرفته است. فکنهایم هولوکاست را شری «اهریمنی» و تئودیسه های سنتی را نابسنده می دانست. به اعتقاد او، از دل خاکسترهای آشویتس «ندایی فرمان دهنده» شنیده می شود که یهودیان را به پاسداشت «فرمان ششصدوچهاردهم» فرامی خواند. بنابراین، یهودیان دعوت شده اند واکنشی مسئولانه نسبت به شرارت ها و «وقایع دوران ساز» داشته باشند، از این رو باید انفعال انتظار عصر مسیحایی آینده را کنار بگذارند. این تحلیل الاهیاتی، فکنهایم را به یک ضرورت سیاسی-دینی می رساند: چون هولوکاست محصول ناتوانی تاریخی یهودیان و عدم پشتیبانی دیگر ملت ها بود، از این رو تاسیس دولت اسرائیل نه تنها یک انتخاب سیاسی است، بلکه یک وظیفه دینی و ابزار اصلی برای «ترمیم جهان» و بقای هویت یهودی است. فکنهایم نه تنها از تاسیس دولت اسرائیل حمایت می کند، بلکه به نحوی بدان ضرورت و قداست می بخشد. این الاهیات سیاسی البته با نقدهای بنیادینی روبه رو است، از جمله: تکیه بر شالوده های یک استدلال متزلزل، قداست غیرانتقادی یک دولت این جهانی، و مهم تر از همه ایجاد یک «نقطه کور اخلاقی» که با تمرکز بر رنج تاریخی یهودیان از دیدن رنج کنونی فلسطینیان بازمی ماند.

Keywords:

هولوکاست , امیل فکنهایم , فرمان ششصدوچهاردهم , الاهیات سیاسی , اسرائیل